Droogte raakt Overijssel hard: haven Deventer dicht, Twentekanaal op slot en de Port of Zwolle krijgt extra schepen

Zwolle – De droogte begint het vervoer over water in Overijssel steeds harder te raken. De Rijn en de IJssel zakken verder, de binnenhaven van Deventer gaat vanaf zaterdag op slot en de Twentekanalen zijn al niet meer bereikbaar voor de scheepvaart. Schippers merken dat het tussen Deventer en Zwolle opvallend rustiger wordt op de rivier. Ten noorden van Zwolle varen voorlopig nog wel veel schepen. Tegelijk ziet Port of Zwolle extra bedrijvigheid en verwacht Kampen meer riviercruises.

Rijkswaterstaat waarschuwt dat de gevolgen van de droogte steeds groter worden. Ondanks enkele buien blijven de afvoeren van de Rijn en de Maas uitzonderlijk laag. Ook de grondwaterstanden dalen verder. De verwachting is dat het de komende weken warm en overwegend droog blijft, waardoor de druk op de beperkte hoeveelheid zoetwater verder toeneemt.

Deze donderdag overleggen de ministeries, waterschappen, drinkwaterbedrijven en Rijkswaterstaat opnieuw over de situatie. Alle regio’s zijn inmiddels opgeschaald. Waterbeheerders proberen het beschikbare water zo lang mogelijk vast te houden en zo eerlijk mogelijk te verdelen.

Steeds minder schepen tussen Deventer en Zwolle

Schippers die regelmatig over de IJssel varen, zien het scheepvaartverkeer veranderen. Op het traject tussen Deventer en Zwolle varen volgens hen steeds minder binnenvaartschepen. Door het lage water kunnen schepen minder zwaar worden beladen en worden sommige transporten uitgesteld of verplaatst.

Ten noorden van Zwolle is het op de rivier voorlopig nog duidelijk drukker. Daar varen nog veel schepen richting Kampen, het Ketelmeer en het IJsselmeer. De verschillen laten zien dat niet ieder deel van de IJssel op dezelfde manier door het lage water wordt geraakt.

Vooral op het zuidelijke deel van de IJssel worden de beperkingen steeds beter zichtbaar. De vaargeul wordt ondieper en schippers moeten scherper letten op de beschikbare diepte en de belading van hun schip.

Deventer sluit binnenhaven

Een van de nieuwste en meest ingrijpende gevolgen is zichtbaar in Deventer. Vanaf zaterdag 1 augustus mogen de sluisdeuren van de binnenhaven niet meer worden geopend. Schepen kunnen de haven dan niet meer in- of uitvaren.

De jachthaven blijft wel normaal bereikbaar.

Door de dalende waterstand in de IJssel wordt het verschil tussen het rivierpeil en het waterpeil in de haven steeds groter. Volgens de watervergunning mag de sluis worden gebruikt tot de IJssel zakt onder 0,45 meter boven NAP. De verwachting is dat deze grens vanaf zaterdag wordt onderschreden.

Schepen kunnen, voor zover daar nog ruimte voor is, tot donderdag de haven binnenvaren. Vaartuigen die niet voor langere tijd opgesloten willen raken, moeten de haven uiterlijk vrijdagavond hebben verlaten.

Haven kan anders grotendeels leeglopen

Het gesloten houden van de sluis bij Deventer is volgens de beheerders de veiligste keuze. Bij een steeds groter verschil tussen de waterstand in de IJssel en het peil in de haven komt er veel meer druk op de sluisdeuren te staan.

Wanneer de deuren zouden bezwijken, kan een groot deel van het water uit de haven wegstromen. Ook de achterliggende waterwegen tot aan Lemelerveld zouden dan water kunnen verliezen.

Dat kan schade veroorzaken aan waterkeringen en schepen en risico’s opleveren voor woonboten. Hoe lang de binnenhaven dichtblijft, hangt af van het herstel van de waterstand in de IJssel.

Rijn zakt richting recordlaagte

De problemen op de IJssel hangen rechtstreeks samen met de uitzonderlijk lage afvoer van de Rijn. De IJssel is een zijtak van de Rijn en krijgt daardoor minder water wanneer bij Lobith minder rivierwater Nederland binnenkomt.

Woensdagochtend stond de Rijn bij Lobith op ongeveer 6,55 meter boven NAP. Dat is minder dan tien centimeter boven het laagterecord uit augustus 2022. De verwachting is dat de rivier rond zaterdag 1 augustus verder daalt naar ongeveer 6,40 meter boven NAP.

Ook de hoeveelheid water die Nederland binnenstroomt, neemt verder af. De afvoer bedroeg woensdag nog iets meer dan 700 kubieke meter per seconde en kan de komende dagen dalen naar ongeveer 640 tot 650 kubieke meter per seconde.

Dat zou lager zijn dan de laagste afvoer uit 2022. Alleen het historische afvoerrecord uit november 1947, toen 620 kubieke meter water per seconde werd gemeten, blijft mogelijk nog buiten bereik.

Twentekanalen volledig gestremd

Op de Twentekanalen zijn de gevolgen al langer voelbaar. De sluizen bij Eefde zijn sinds zaterdag 25 juli gesloten voor de scheepvaart. Daardoor kunnen schepen de Twentekanalen voorlopig niet meer bereiken of verlaten.

Het beschikbare water is nodig om het peil in de kanalen op niveau te houden. Vooral langs het kanaal Almelo-De Haandrik is dat belangrijk. Daar moet het peil minimaal 9,10 meter boven NAP blijven.

Wanneer het water verder zakt, bestaat het risico dat kades verzakken. Die kades dienen op verschillende plaatsen ook als waterkering. Rijkswaterstaat probeerde het peil eerder met pompen, een beperkte inzet van de sluizen en andere maatregelen vast te houden. Dat bleek onvoldoende.

Port of Zwolle ziet extra schepen

De sluiting van het Twentekanaal zorgt ondertussen voor verschuivingen in het goederenvervoer. Port of Zwolle ziet dat in de havens van Zwolle meer schepen worden geladen en gelost.

Bedrijven langs het afgesloten Twentekanaal kunnen hun goederen daar voorlopig niet meer op de gebruikelijke manier per schip aan- en afvoeren. Een deel van deze bedrijven wijkt daarom uit naar andere havens, waaronder die van Zwolle.

In Zwolle worden goederen overgeslagen die anders dichter bij Twente per schip zouden worden vervoerd. De droogte zorgt daarmee niet alleen voor hinder op het water, maar ook voor extra logistieke drukte in de Zwolse havens.

Kampen verwacht meer riviercruises

Ook Kampen merkt de gevolgen van het lage water, maar op een andere manier. De stad verwacht de komende periode juist meer riviercruiseschepen.

Door het lage water op de Rijn kunnen sommige cruiseschepen hun vaste route naar Duitsland over de Rijn en de Moezel niet meer volledig varen. Rederijen passen daarom hun vaarschema’s aan en kiezen vaker voor routes binnen Nederland.

Omdat de IJssel bij Kampen voor deze schepen voorlopig nog voldoende bevaarbaar is, kan de Hanzestad vaker als aanlegplaats in de routes worden opgenomen.

Boeren mogen geen slootwater meer oppompen

Niet alleen de scheepvaart wordt geraakt. In grote delen van Overijssel mogen boeren geen water meer uit sloten, beken en kanalen pompen om hun gewassen te besproeien.

Boeren gebruiken tijdens droge perioden vaak een pomp om water uit een nabijgelegen sloot over grasland, mais, aardappelen en andere gewassen te sproeien. Dat mag in de aangewezen gebieden voorlopig niet meer.

De officiële naam voor deze maatregel is een onttrekkingsverbod. Door het water in sloten, beken en kanalen te laten staan, proberen de waterschappen schade aan de natuur, dijken, oevers en het watersysteem te voorkomen.

Verbod rond Zwolle, Vecht en Twentekanalen

Waterschap Drents Overijsselse Delta heeft zo’n verbod ingesteld in de wateraanvoergebieden van de Overijsselse Vecht en de Twentekanalen. Het gaat onder meer om gebieden ten oosten, noordoosten en zuidoosten van Zwolle.

Daar mag geen oppervlaktewater meer worden gebruikt voor het besproeien van gras, mais, sportvelden, akkerbouwgewassen en tuinbouwgewassen. Water uit sloten en kanalen mag alleen nog worden gebruikt als drinkwater voor vee en voor het blussen van branden.

Het waterschap houdt toezicht en kan optreden wanneer het verbod wordt overtreden.

Ook Twente en Vechtdal getroffen

Waterschap Vechtstromen heeft het gebruik van oppervlaktewater verboden in een groot deel van Twente en het Vechtdal. Het verbod geldt daar ook voor particulieren die met een klein pompje water uit een sloot halen om hun tuin te sproeien.

Alleen water dat noodzakelijk is voor industriële processen, veiligheid en drinkwater voor vee is uitgezonderd.

In Zuidoost-Drenthe geldt het verbod niet. Dat gebied krijgt water vanuit het IJsselmeer, waar volgens de waterbeheerders voorlopig nog voldoende water beschikbaar is.

Meer blauwalg en kans op vissterfte

De aanhoudende droogte zorgt ook voor problemen met de waterkwaliteit. Doordat sloten, plassen en kanalen minder water bevatten en sneller opwarmen, neemt de kans op blauwalg en vissterfte toe.

Op verschillende zwemlocaties in Nederland zijn inmiddels negatieve zwemadviezen afgegeven. Rijkswaterstaat adviseert mensen daarom vooraf te controleren of zwemmen op een locatie nog veilig is.

Voor de drinkwatervoorziening zijn op dit moment geen directe knelpunten. Drinkwaterbedrijven blijven mensen wel oproepen bewust met kraanwater om te gaan.

Nog geen echte weersomslag

De vooruitzichten blijven voorlopig ongunstig. In het stroomgebied van de Rijn wordt de komende dagen weinig regen verwacht. Vanaf begin augustus neemt de kans op enkele buien toe, maar het is onzeker of die voldoende water opleveren om de rivier duidelijk te laten stijgen.

Een beperkte stijging is mogelijk vanaf ongeveer 6 of 7 augustus. Een einde aan de uitzonderlijke laagwaterperiode is daarmee nog niet in zicht.

Rijkswaterstaat, waterschappen, drinkwaterbedrijven en ministeries bespreken deze donderdag opnieuw welke maatregelen nodig zijn. Wanneer het warme en droge weer aanhoudt, worden verdere beperkingen niet uitgesloten.