Nog nooit zoveel mensen bij Dodenherdenking Zwolle: Ter Pelkwijkpark stond zwart van de aanwezigen
Zwolle – Het Ter Pelkwijkpark stond maandagavond zwart van de mensen tijdens de jaarlijkse Dodenherdenking. Volgens aanwezigen waren er nog nooit zoveel mensen bij de plechtigheid in Zwolle. Ook aan de Stille Omgang door de binnenstad deden meer mensen mee dan ooit.
Twee minuten lang was het stil bij het centrale oorlogsmonument. Daarna klonk het Wilhelmus. De herdenking kreeg dit jaar extra lading door de grote opkomst en de indringende woorden van burgemeester Peter Snijders, die waarschuwde dat vrijheid kwetsbaar blijft.
“Uitsluiting begint zelden luidruchtig”, zei Snijders. “Ze begint klein. In taal, in een gebaar, in wegkijken, in hoe we met elkaar spreken en met elkaar omgaan.”
Meer deelnemers dan ooit aan Stille Omgang
De herdenking werd voorafgegaan door de traditionele Stille Omgang. Ook daar was de opkomst opvallend groot. Volgens aanwezigen liepen er meer mensen mee dan ooit. De stoet vertrok vanaf de Spinhuisbredehoek en trok in stilte door de binnenstad, langs onder meer de Menno van Coehoornsingel, de Sassenstraat, de synagoge aan de Samuël Hirschstraat en uiteindelijk naar het Ter Pelkwijkpark.
Bij het monument kwamen de deelnemers samen voor de officiële plechtigheid. Om acht uur viel de stilte. Twee minuten lang werd stilgestaan bij burgers en militairen die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord, tijdens de Tweede Wereldoorlog, de koloniale oorlog in Indonesië en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna.
‘Wegkijken werd medewerken’
In zijn toespraak haalde burgemeester Snijders de Zwolse dichter, historicus en hoogleraar Jan Willem Schulte Nordholt aan. Die sprak veertig jaar na de bevrijding in Zwolle over vrijheid, kwetsbaarheid en verantwoordelijkheid.
“Laten we dankbaar zijn voor de betrekkelijke vrede waarin wij leven”, zei Snijders. Volgens hem is vrijheid geen bezit dat vanzelf blijft bestaan. “Wij herdenken vandaag niet alleen wie zijn gestorven. We herdenken ook wat er op het spel stond en nog steeds staat.”
Snijders waarschuwde hoe snel morele grenzen kunnen verschuiven. Hij verwees naar de Duitse historicus Götz Aly, die liet zien hoe uitsluiting in nazi-Duitsland niet alleen werd gedragen door ideologie, maar ook door profijt.
“Uitsluiting werd genormaliseerd omdat het wat opleverde”, zei Snijders. “En zo vervaagde de grens tussen dader en omstander. Wegkijken werd medewerken.”
Volgens de burgemeester begint uitsluiting zelden groot of zichtbaar. “Ze begint klein. In taal, in een gebaar, in wegkijken, in hoe we met elkaar spreken en met elkaar omgaan.”
Hij riep de aanwezigen op om vrijheid niet alleen te herdenken, maar ook te blijven oefenen. “In recht, in taal, in beleid en in hoe we naar elkaar kijken.”
Kinderburgemeesters stellen indringende vraag
Ook kinderburgemeesters Melek Aktas en Eleonore Binnendijk speelden een opvallende rol tijdens de plechtigheid. Zij droegen het gedicht Het sprookje van Anne Frank van Jan Willem Schulte Nordholt voor.
Daarin klinkt de vraag hoe je aan een kind uitlegt dat Anne Frank op vijftienjarige leeftijd werd vermoord. “Zwijg ik of vertel ik maar een sprookje?”, klonk het bij het monument.
Later in de plechtigheid werd opnieuw de nadruk gelegd op de vraag wat herdenken vandaag van mensen vraagt. Niet alleen: wat zou ik toen hebben gedaan? Maar vooral: wat doe ik nu wanneer iemand wordt buitengesloten? Wat doe ik wanneer er over mensen wordt gesproken alsof ze minder meetellen?
“Heb ik lef om niet mee te lachen? Heb ik lef om iemand aan te spreken? Heb ik lef om te blijven kijken, juist wanneer wegkijken makkelijker is?”
Kransen bij het monument
Commissaris van de Koning Andries Heidema en burgemeester Peter Snijders legden namens het openbaar bestuur een krans bij het monument. Ook vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap, de Indische, Molukse en Papoea-gemeenschap, veteranen, oud-militairen, studenten van de opleiding Veiligheid en Vakmanschap van het Deltion College en verschillende burgerorganisaties namen deel aan de kranslegging.
De kransen werden gelegd ter nagedachtenis aan burgers en militairen die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen, in Europa en Azië, in verzet, door vervolging, uitsluiting, gevangenschap, honger, uitputting, dwangarbeid of tijdens latere oorlogssituaties en vredesmissies.
Muziek en jonge stemmen
De plechtigheid werd omlijst met muziek van onder anderen een ensemble van harmonieorkest De Bazuin Zwolle, Popkoor Peppersweet, trompettiste Alike Jonkman en het Zwols klokkenluidersgilde St. Michaël. Ook jonge artiesten leverden een bijdrage, onder wie celliste Cemre Tangal, zangeressen Jikke Garritsen en Jasmijn Poutsma en gitarist Tiede Bootsma
“Vrijheid herdenken we samen en vrijheid beschermen we samen. Want vrijheid deel je met elkaar.”
Bevrijdingsdag in Park de Wezenlanden
Op dinsdag 5 mei viert Zwolle de vrijheid tijdens het Bevrijdingsfestival Overijssel in Park de Wezenlanden. Burgemeester Peter Snijders houdt daar de openingstoespraak vanaf het hoofdpodium.
