Wonen in een oude schuur óf een huis voor je ouders op het erf? Zwolle wil regels versoepelen

Zwolle – Wonen in die oude schuur achter de boerderij? Een klein huis voor je ouders op het erf? Of juist een plek voor zoon of dochter die maar geen woning kan vinden? In het buitengebied van Zwolle lopen zulke plannen nu nog geregeld vast. Maar daar wil de gemeente verandering in brengen.

Wie buiten de bebouwde kom een flinke schuur of een groot erf heeft, kan daar niet zomaar een woning van maken. Ook een extra huis voor vader en moeder of voor de kinderen is lang niet altijd toegestaan. Zelfs als er op een erf al jarenlang grote gebouwen staan, kunnen de regels een woonplan blokkeren.

Maar daar komt mogelijk beweging in. Zwolle wil meer mogelijkheden maken voor wonen op bestaande erven in het buitengebied. Een grote boerderij splitsen, een leegstaande schuur een nieuwe bestemming geven of ruimte maken voor een woning voor ouders of kinderen: juist dat soort plannen gaat de gemeente opnieuw bekijken.

Nu lopen inwoners met zulke ideeën nog geregeld tegen de regels aan. Zwolle wil daarom onderzoeken wat wél mogelijk kan worden, zolang het erf en het omliggende landschap er ook op vooruitgaan.

Van oude schuur tot huis voor de familie

De mogelijkheden die Zwolle daarbij onderzoekt zijn opvallend breed. Het gaat onder meer om het splitsen van woningen, het opnieuw gebruiken van bestaande gebouwen en het wonen in gebouwen die hun agrarische functie hebben verloren.

Maar ook familiewoningen, zorgwoningen op erven, erfdelen en kleine groepjes woningen op bestaande erven komen in beeld.

Dat kan bijvoorbeeld interessant zijn voor ouders die kleiner willen wonen, maar hun vertrouwde omgeving niet willen verlaten. Of voor kinderen die graag op of bij het familie-erf willen blijven wonen, maar zelf nauwelijks aan een woning kunnen komen.

Een boerderij met grote schuur in het buitengebied van Herfte. Zwolle wil meer ruimte onderzoeken voor wonen op bestaande erven, bijvoorbeeld door woningsplitsing, hergebruik van gebouwen en familiewoningen. © RTV Focus Zwolle

Een huisje naast de deur

Helemaal nieuw is wonen bij familie op het erf overigens niet. Zwolle maakte eind 2024 al pré-mantelzorgwoningen mogelijk. Daarmee kunnen mensen onder voorwaarden al bij familie of naasten gaan wonen voordat daadwerkelijk mantelzorg nodig is.

Zo’n woning kan bijvoorbeeld als zelfstandige woonunit in een tuin of op een erf worden geplaatst. De regeling is aan voorwaarden gebonden en staat los van de veel bredere plannen waar Zwolle nu aan werkt.

Een voorbeeld van een pré-mantelzorgwoning als zelfstandige woonunit op een erf. Foto © Sulex Bungalows

De plannen waar Zwolle nu aan werkt gaan verder. Daarbij wordt ook gekeken naar familiewoningen, woningsplitsing en het hergebruik van gebouwen die er al staan. Een oude schuur hoeft in de toekomst dus mogelijk niet altijd een schuur te blijven.

Regels voor het buitengebied gaan op de schop

Om dat mogelijk te maken, moet Zwolle wel de regels veranderen. Daarbij draait het om de zogeheten Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO). Dat zijn regels die bepalen welke ontwikkelingen in het buitengebied mogelijk zijn en wat daar tegenover moet staan.

De gemeente noemt het huidige beleid inmiddels verouderd. Plannen worden nu vooral per locatie bekeken. Zwolle wil voortaan veel meer kijken naar het gebied als geheel.

Wat past bijvoorbeeld bij een agrarisch landschap? Welke woningen passen bij een buurtschap? En kan een nieuw woonplan tegelijkertijd iets opleveren voor natuur, landschap of de leefbaarheid?

De verandering is behoorlijk. Waar Zwolle nu nog terughoudend is met nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied, wil de gemeente straks meer mogelijk maken wanneer een plan bij het gebied past én iets toevoegt aan de omgeving.

Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het landschap. Ook natuur, biodiversiteit, water en bodem, sociale samenhang, leefbaarheid en bereikbaarheid gaan een rol spelen.

‘Huisje erbij’

Juist in Herfte werd de discussie daarover de afgelopen maanden heel concreet. Bewoners brachten er het idee ‘Huisje erbij’ nadrukkelijk naar voren.

Hun wens: benut eerst wat er al staat. Denk aan een oude schuur die een woning wordt, een grote boerderij die wordt gesplitst of een extra woning op een bestaand erf voor ouders of kinderen.

Een gezin uit het gebied had al een heel concreet plan. Bestaande legale schuren en bijgebouwen zouden worden gesloopt en daarvoor zou een woning van vergelijkbare omvang terugkomen. Eerst zouden de ouders daar kunnen wonen, later mogelijk een van de kinderen.

Daar bleef het niet bij. Tegelijkertijd wilden de bewoners het omliggende gebied verbeteren met onder meer boomgaarden, bomen, heggen en een paddenpoel.

Toch kregen zij volgens hun schriftelijke inspraakreactie een negatief advies van de gemeente: ‘voldoet niet aan de KGO’.

Oude en nieuwere bebouwing naast elkaar in het buitengebied van Herfte. Woonwensen uit dit gebied worden gebruikt bij het testen van het nieuwe KGO-beleid. © RTV Focus Zwolle

26 reacties uit één buurt

En dat blijkt bepaald geen individuele wens.

Bewoners van Herfte hielden zelf een inventarisatie. Op 76 adressen werd een brief bezorgd. Daarop kwamen 26 reacties met wensen en ideeën voor wonen en erven.

Zes keer ging het om het bewonen van een bestaande schuur. Nog eens zes keer werd het slopen van een schuur en terugbouwen van een woning genoemd. Daarnaast kwamen onder meer een extra woning op een erf, het legaliseren van bestaande situaties en het splitsen van een woning of boerderij voorbij.

Het gaat om een inventarisatie van bewoners zelf. Dat betekent niet dat al die plannen ook daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd.

Herfte wordt de botsproef

Maar die stapel ideeën verdwijnt niet in een la. Zwolle gaat de situaties uit Herfte juist gebruiken als ‘botsproeven’ voor de nieuwe regels.

De gemeente wil daarmee in de praktijk bekijken wat er gebeurt als bijvoorbeeld een schuur een woning wordt, verschillende generaties op één erf willen wonen of meerdere kleine woningen op een bestaand erf worden bedacht.

Ook initiatieven uit andere delen van het Zwolse buitengebied, waaronder Spoolde, worden als praktijkvoorbeeld bekeken.

Zo moet duidelijk worden waar de nieuwe regels in de praktijk tegenaan lopen en onder welke voorwaarden zulke woonvormen mogelijk kunnen worden gemaakt.

Wat in Herfte wordt getest, kan daardoor uiteindelijk gevolgen hebben voor het hele buitengebied van Zwolle.

Groen moet groen blijven

Meer mogelijkheden voor woningen betekenen overigens niet dat ieder erf straks zomaar volgebouwd kan worden. Wie ruimte krijgt om iets te ontwikkelen, moet ook iets terugdoen voor de kwaliteit van de omgeving.

Dat kan bijvoorbeeld zitten in het landschap of de natuur. Zwolle wil daarnaast kijken naar water, bodem, biodiversiteit en de leefbaarheid van een gebied.

Water en groen in het buitengebied van Herfte. Bij nieuwe ontwikkelingen wil Zwolle ook kijken naar landschap, natuur, water en bodem. © RTV Focus Zwolle

Daar zit ook een spanningsveld. NatuurPlatform Zwolle waarschuwde bij de plannen voor Herfte dat afzonderlijke bouwplannen misschien klein lijken, maar gezamenlijk kunnen leiden tot steeds meer verspreide bebouwing in het buitengebied.

Nog niet meteen bouwen

Wie nu al naar die oude schuur achter het huis kijkt en daar een woning voor zoon, dochter, vader of moeder in ziet, moet dus nog even geduld hebben.

De nieuwe regels gelden nog niet.

Totdat de gemeenteraad het nieuwe beleid heeft vastgesteld, worden aanvragen nog volgens de huidige regels beoordeeld. De plannen uit Herfte worden gebruikt om nieuw beleid te testen en geven dus geen automatisch recht om een woning te bouwen.

Zwolle onderzoekt ondertussen ook een speciaal fonds. Dat kan een oplossing worden voor situaties waarin iemand de vereiste verbetering van landschap of natuur niet goed op het eigen erf kan uitvoeren. In plaats daarvan zou dan mogelijk geld in een fonds kunnen worden gestort waarmee elders in het gebied verbeteringen worden betaald.

Voor het maken van de nieuwe regels is 40.000 euro beschikbaar. Het college wil het definitieve voorstel voor de zomer van 2027 aan de gemeenteraad voorleggen.

Pas daarna wordt duidelijk hoeveel ruimte er daadwerkelijk komt voor die oude schuur, gesplitste boerderij of dat huisje voor de familie op het erf.