Scholieren herdenken heldhaftige Amerikaanse vliegers bij monument Zwolle „Ze redden onze stad en betaalden met hun leven”

Indrukwekkende beelden vrijdagochtend bij het oorlogsmonument aan de Eikenlaan. Leerlingen van basisscholen De Duyvencamp en De Campherbeek stonden daar stil bij de crash van een Amerikaanse bommenwerper in 1944. De herdenking, die door sneeuw en ijzel een week werd uitgesteld, trok belangstelling van buurtbewoners, veteranen en vertegenwoordigers van de gemeente.

Rond 11.00 uur brachten de kinderen met gedichten, muziek en bloemen een eerbetoon aan de jonge bemanningsleden van de B-17 ‘Flying Fortress’, die 82 jaar geleden hun leven gaven om Zwolle te behoeden voor een ramp.

Maar wat gebeurde er die winterdag eigenlijk?

‘Het vliegtuig kwam brandend uit de wolken’ – Dinie Borgman

Het verhaal van die dag is later vastgelegd door R. van den Berg, die de herinneringen van ooggetuige Dinie Borgman optekende in een persoonlijke bijdrage voor de website van het 4 en 5 mei Comité.

„We waren allebei 11 jaar,” vertelde Dinie Borgman. Samen met haar buurmeisje liep ze op 11 januari 1944 bij het bruggetje over de Aa, aan de toenmalige Roodhuizerallee (tegenwoordig Roodhuizerpad), toen ze het geluid van vliegtuigen hoorde. Even later brak een luchtgevecht los.

„Toen kwam er een grote bommenwerper, brandend uit de wolken tollen,” herinnerde Borgman zich. „Met een grote boog over de weilanden, recht op ons af.” Het toestel stortte met een enorme klap neer. Brokstukken vlogen door de lucht, een dikke rookwolk trok op en overal waren lichtkogels te zien. In de lucht hingen parachutisten.

Radeloos van angst

De meisjes durfden niet naar huis. Pas nadat de vader van haar buurmeisje had gezegd dat het veilig was, ging Dinie terug. Onderweg zag ze hoe Duitse militairen een gewonde piloot in een auto duwden. Hij had zich verstopt en was beschoten terwijl hij aan zijn parachute hing.

Thuis was de paniek groot. Haar moeder was doodsbang geweest, omdat Dinie onderweg van school naar huis was toen het vliegtuig neerstortte. Maar het beeld dat haar altijd zou bijblijven, moest toen nog komen.

Een handschoen met vingertoppen

„Ik ben daarna naar het vliegtuig gegaan,” vertelde Borgman. „Ik zag een andere piloot verminkt op de wal liggen. Zijn parachute hing nog over de elektriciteitsdraden.” Op de grond lag een handschoen. Ze trok hem aan. „Daar zaten zijn vingertoppen nog in.” Op dat moment vloog de Duitse jager, die de B-17 had neergehaald, laag en zegevierend over de brokstukken.

Waarom dit monument er staat

Die middag kostte het leven aan meerdere jonge Amerikaanse bemanningsleden. Hun piloot wist met uiterste krachtsinspanning te voorkomen dat het zwaar beschadigde toestel op het centrum van Zwolle zou storten – en redde daarmee de stad van een ramp.

Het monument aan de Eikenlaan kwam er niet vanzelf. Anton Borgman, broer van Dinie en eveneens ooggetuige van de crash, zette zich jarenlang in voor een blijvende herdenking. Zijn vasthoudendheid leidde uiteindelijk tot het gedenkteken waar vrijdag opnieuw werd stilgestaan bij wat hier gebeurde.

Nieuwe generatie draagt het verhaal verder

Tijdens de herdenking lazen leerlingen verhalen voor, legden bloemen en luisterden naar veteranen. Een generatie die de oorlog alleen uit boeken kent, maar die – juist door deze persoonlijke herinneringen – begrijpt waarom herdenken nodig blijft.

Bron: 4 en 5 mei Comité (persoonlijke bijdrage, opgetekend door R. van den Berg)