Fatbikeverbod lijkt te werken: kan Zwolle straks ook de binnenstad fatbikevrij maken?

Zwolle – Een verbod op fatbikes in drukke gebieden lijkt zijn eerste vruchten af te werpen. In Enschede zijn volgens een rondgang van de NOS minder onveilige situaties sinds fatbikes uit het winkelgebied worden geweerd. Ook Amsterdam krijgt positieve reacties op het verbod in het Vondelpark. Daarmee wordt een vraag die eind vorig jaar al in Zwolle op tafel lag opnieuw actueel: moet ook de Zwolse binnenstad straks fatbikevrij worden?

Die vraag ligt in Zwolle al sinds december 2025 op tafel. De VVD wilde toen een lokaal fatbikeverbod in de binnenstad. Wethouder Gerdien Rots erkende de problemen, maar wilde eerst zien of de juridische constructie van onder meer Enschede daadwerkelijk standhoudt.

Inmiddels is er meer duidelijkheid. De eerste ervaringen met lokale verboden zijn positief, maar juist de juridische vraag waar Zwolle voor waarschuwde is nog altijd niet definitief beantwoord. Tegelijkertijd werkt het kabinet aan landelijke regels waarmee gemeenten straks een stevigere basis moeten krijgen om fatbikevrije zones aan te wijzen.

Verbod in Enschede lijkt te werken

Enschede koos voor de meest vergaande aanpak. Daar mogen fatbikes tijdens winkelopeningstijden niet meer door het aangewezen winkelgebied in de binnenstad rijden.

Volgens de gemeente werpt dat zijn vruchten af. Handhavers hebben tot nu toe 33 waarschuwingen en negen bekeuringen uitgedeeld. Wethouder Marc Teutelink zegt tegen de NOS dat er veel minder onveilige situaties worden gezien.

Ook vanuit ondernemers komen positieve geluiden. Bezoekers zouden meer rust ervaren en mensen spreken fatbikerijders onderling aan op hun gedrag.

Amsterdam koos voor een vergelijkbare constructie in het Vondelpark. Daar werden tot begin juli 94 boetes uitgedeeld. De gemeente onderzoekt het effect nog verder en verwacht dit najaar met resultaten te komen, aldus de NOS.

Precies deze discussie speelde al in Zwolle

In Zwolle kwam het onderwerp in december 2025 nadrukkelijk op de politieke agenda. VVD-raadslid Niels Tol stelde mondelinge vragen over de overlast door fatbikes in het centrum en de wijken.

Volgens de VVD reden jongeren met hoge snelheden door winkelstraten en voelden voetgangers en fietsers zich daardoor onveilig. De partij wilde weten of Zwolle, naar voorbeeld van Enschede, zelf een lokaal verbod kon invoeren.

Ook vroeg de VVD om strengere handhaving op plekken waar fietsen al niet is toegestaan, zoals delen van de binnenstad.

Rots erkende gevaarlijk rijgedrag

Wethouder Gerdien Rots erkende destijds dat er een probleem was.

„Ja, dat herkennen we”, antwoordde zij op de vraag of het college signalen kreeg over gevaarlijk rijgedrag. Ze plaatste daar wel een kanttekening bij: volgens het college komt gevaarlijk fietsgedrag niet uitsluitend voor bij fatbikes, maar ook bij e-bikes en gewone fietsen.

Zwolle had op dat moment bovendien al contact gehad met Enschede over de gekozen aanpak.

Rots noemde het besluit van Enschede een „stoere stap”, maar wees tegelijkertijd op een belangrijk juridisch probleem. Een fatbike is binnen de bestaande verkeerswetgeving niet zomaar een afzonderlijke voertuigcategorie.

Zwolle wilde eerst weten of verbod standhoudt

Enschede koos daarom voor een verbod via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Precies daar zaten volgens Rots nog de nodige vraagtekens.

Kan een gemeente alleen fatbikes weren en tegelijkertijd andere elektrische fietsen toestaan? Hoe toon je aan dat een fatbike gevaarlijker is? Hoe moet zo’n verbod worden gehandhaafd? En misschien wel het belangrijkste: blijft het verbod overeind wanneer iemand een boete bij de rechter aanvecht?

Het college had daarom eind 2025 geen concrete plannen om zelf een fatbikeverbod voor de Zwolse binnenstad in te voeren.

„Het moet nog blijken of het nu juridisch ook echt mogelijk is om zo’n verbod in te stellen”, zei Rots destijds.

Rechtszaak kan belangrijk worden voor Zwolle

Die juridische onzekerheid is nog niet verdwenen. Fatbike-importeur La Souris heeft een rechtszaak aangespannen tegen het verbod in Enschede. De inhoudelijke behandeling staat voor eind januari gepland.

Die zaak kan daarmee veel verder reiken dan alleen Enschede. Andere gemeenten volgen de procedure omdat duidelijk moet worden hoeveel juridische ruimte zij daadwerkelijk hebben om één specifiek type elektrische fiets uit een gebied te weren.

Daarmee krijgt de afwachtende houding die Zwolle in december koos een nieuwe betekenis: de eerste praktijkervaringen zijn positief, maar de belangrijkste juridische test moet nog komen.

Den Haag komt gemeenten te hulp

Ondertussen is er sinds april nóg iets veranderd. Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat heeft een landelijke Aanpak Fatbikes gepresenteerd.

Het kabinet wil fatbikes als aparte categorie kunnen onderscheiden van reguliere elektrische fietsen. Daarvoor wordt onderzocht welke praktische kenmerken kunnen worden gebruikt.

Dat blijkt lastig. Banddikte of gewicht lijken voor de hand te liggen, maar ook gewone elektrische fietsen kunnen vergelijkbare kenmerken hebben. Het kabinet kiest daarom bewust voor een pragmatische aanpak.

De minister wil onder meer een minimumleeftijd voor fatbikes en een wettelijke basis waarmee gemeenten fatbikevrije zones kunnen instellen.

Gemeenten hebben nu al mogelijkheden

Opvallend is dat het kabinet expliciet schrijft dat gemeenten op dit moment al mogelijkheden hebben om via hun APV lokale maatregelen tegen fatbikes te nemen.

Maar daar wordt meteen een waarschuwing aan toegevoegd: er zijn risico’s bij de uitvoering en handhaving.

Juist daarom wil Den Haag het begrip ‘fatbike’ uiteindelijk in landelijke regelgeving vastleggen. Gemeenten zouden daarna via verkeersbesluiten fatbikevrije zones kunnen instellen en het begrip fatbike bijvoorbeeld op onderborden kunnen gebruiken.

Een gemeente moet dan nog steeds zelf onderbouwen waarom zo’n zone nodig is, bijvoorbeeld vanwege de verkeersveiligheid of doorstroming.

Landelijke oplossing komt dus dichterbij

Voor Zwolle kan dat een belangrijk verschil maken. Waar de gemeente eind vorig jaar nog moest kijken naar een juridisch relatief onontgonnen APV-route, wil het kabinet gemeenten straks een expliciet verkeersrechtelijk instrument geven.

Dat betekent overigens niet dat er morgen een fatbikeverbod in de Zwolse binnenstad komt. Het kabinet laat eerst onderzoeken hoe een fatbike juridisch en praktisch van een gewone e-bike kan worden onderscheiden. De resultaten daarvan worden na de zomer verwacht.

Een gewone wetswijziging kost volgens de minister bovendien doorgaans twee tot tweeënhalf jaar.

Ook minimumleeftijd en helmplicht

Het kabinet wil meer doen dan alleen gemeenten de mogelijkheid geven gebieden fatbikevrij te maken.

Er wordt ook gewerkt aan een minimumleeftijd voor fatbikes. De urgentie daarvan blijkt volgens het ministerie uit de ongevalscijfers. In 2020 werden in het Letsel Informatie Systeem nog geen fatbike-slachtoffers geregistreerd; in 2024 waren dat er 301. Meer dan de helft van die ongevallen betrof jongeren tussen 12 en 17 jaar.

Daarnaast komt er volgens de huidige planning vanaf 1 september 2027 een helmplicht voor gebruikers en passagiers tot 18 jaar op elektrische fietsen en andere lichte elektrische voertuigen.

Zwolle controleert met Rollerbank

Helemaal afwachten doet Zwolle ondertussen niet. De gemeente werkt samen met de politie bij controles op illegale en opgevoerde fatbikes.

De politie beschikt volgens Rots over een rollerbank die geschikt is voor fatbikes. Daarmee kan onder meer worden gecontroleerd of een elektrische fiets harder ondersteunt dan wettelijk is toegestaan.

Een legale elektrische fiets mag trapondersteuning geven tot maximaal 25 kilometer per uur. De motor mag maximaal 250 watt leveren en een eventuele gashendel mag zonder meetrappen slechts ondersteuning geven tot 6 kilometer per uur.

Vraag voor Zwolle komt opnieuw op tafel

De situatie is daarmee sinds de discussie in de Zwolse gemeenteraad veranderd. Enschede en Amsterdam hebben inmiddels praktijkervaring met lokale verboden en melden positieve eerste signalen. Tegelijkertijd is de juridische houdbaarheid nog niet definitief vastgesteld.

En Den Haag werkt nu precies aan het probleem waar wethouder Rots in december op wees: een landelijke definitie en wettelijke basis waarmee gemeenten gerichter tegen fatbikes kunnen optreden.

Voor Zwolle lijkt de vraag daardoor steeds minder te zijn óf een fatbikevrije zone juridisch mogelijk kan worden, maar vooral wanneer de landelijke regels voldoende duidelijk zijn om zo’n maatregel ook daadwerkelijk stevig en handhaafbaar in te voeren.