Verslag: Raad Zwolle worstelt met keuzes rond schaarse netcapaciteit: ‘Niet het recht van de sterkste’

Zwolle – De gemeenteraad van Zwolle heeft maandagavond uitgebreid gedebatteerd over de manier waarop schaarse elektriciteitscapaciteit in de stad de komende jaren verdeeld moet worden. Door de groeiende netcongestie – het overvolle stroomnet – dreigen woningbouwprojecten, verduurzaming en maatschappelijke voorzieningen vertraging op te lopen. De discussie draaide niet zozeer om technische details, maar vooral om de politieke keuzes daarachter: welke projecten krijgen straks voorrang, en op basis van welke criteria?

Aanleiding voor het debat was een raadsbrief van begin april over de gevolgen van netcongestie. Omdat zowel grote als kleine stroomgebruikers inmiddels op dezelfde wachtlijst terechtkomen, moet de gemeente prioriteiten stellen. Zwolle wil daarom aanvragen voor netcapaciteit gaan wegen aan de hand van uitvoerbare criteria. Het college krijgt daarbij de bevoegdheid om keuzes te maken, maar de raad wilde nadrukkelijk wensen en bedenkingen meegeven.

Maidenspeeches

Het debat kreeg extra betekenis doordat vijf burgerraadsleden hun maidenspeech hielden. Namens het CDA sprak raadslid Knispel over de noodzaak om “mensgericht” te blijven kijken naar de energietransitie. Hij waarschuwde dat uitgestelde woningbouw- en verduurzamingsprojecten onrust kunnen veroorzaken onder inwoners. Volgens het CDA moet het college daarom helder en transparant communiceren over keuzes en wachtrijen. Ook pleitte de partij voor versnelling van slimme energiehubs, batterijen en groengasinstallaties. “Mensen accepteren veel, zolang ze maar het gevoel houden dat ze gezien worden,” aldus Knispel.

De SP legde de nadruk op sociale rechtvaardigheid. Volgens raadslid Drost is netcongestie niet alleen een technisch probleem, maar ook het gevolg van politieke keuzes uit het verleden. De partij waarschuwde dat huurders en mensen met minder financiële middelen niet achteraan mogen belanden bij verduurzaming. De SP pleitte daarom voor publieke regie en actieve sturing op energiebesparing, netbewust bouwen en het verminderen van piekbelasting.

Aandacht voor kleine gebruikers

Ook Swollwacht vroeg aandacht voor kleinere gebruikers. Raadslid Luikens stelde dat de huidige systematiek te veel gericht is op grootverbruikers en waarschuwde voor een tweedeling tussen bestaande en nieuwe gebruikers van het stroomnet. Zijn fractie pleitte onder meer voor een minimale aansluiting van 3×25 ampère bij nieuwbouw, zodat woningen in de toekomst eenvoudiger kunnen verduurzamen. Daarnaast vroeg Swollwacht aandacht voor buurtbatterijen en energiehubs, die volgens de partij nu nog te veel vastlopen op juridische beperkingen.

De Partij voor de Dieren koppelde het debat nadrukkelijk aan energiebesparing en deelmobiliteit. Raadslid Vellinger stelde dat iedere kilowattuur die niet gebruikt wordt, ruimte oplevert op het net. Hij wees op innovatieve mogelijkheden zoals elektrische deelauto’s die stroom kunnen terugleveren aan het net. Zowel VVD als PRO reageerden positief op het idee om die mogelijkheden verder te onderzoeken.

Gebrek aan duidelijkheid

Stadspartij Zwolle uitte stevige kritiek op het gebrek aan duidelijkheid vanuit het college. Volgens het raadslid zijn de criteria nog te vaag en ontstaat het beeld dat Zwolle achter de feiten aanloopt. De partij pleitte voor meer innovatie, strengere voorwaarden aan grote energiegebruikers en meer zelfvoorzienende projecten.

De VVD onderschreef de noodzaak van duidelijke en objectieve criteria, maar waarschuwde tegelijk voor vertraging van grote projecten zoals woningbouw en de mogelijke evenementenhal. De partij drong aan op tempo en vroeg het college hoe de raad op de hoogte blijft van de gevolgen voor concrete projecten.

Nadruk op kansen

D66 benadrukte vooral de kansen van “netbewust bouwen”: slimme woonwijken waarin lokaal opgewekte energie zoveel mogelijk lokaal wordt gebruikt. Ook ChristenUnie en PRO vroegen aandacht voor participatie van inwoners en transparantie richting de raad. Vooral PRO wilde structureel inzicht in de wachtlijsten en de voortgang van projecten.

Wethouder Arjan Spaans erkende dat veel onzeker is, maar benadrukte dat Zwolle niet kan afwachten. Volgens hem wordt momenteel gewerkt aan een programma rond netbewust bouwen en energiebewuste gebiedsontwikkeling. Het college wil de raad in het vierde kwartaal uitgebreider informeren over de beschikbare netcapaciteit, de wachtlijsten en de gevolgen voor projecten in de stad.

Niet alles lokaal te sturen

De wethouder maakte ook duidelijk dat niet alles lokaal te sturen is. Landelijke regels van toezichthouder ACM en netbeheerder TenneT bepalen voor een groot deel de speelruimte. Toch benadrukte Spaans dat Zwolle wil voorkomen dat “het recht van de sterkste” gaat gelden. “We weten nog niet hoeveel ruimte beschikbaar komt, maar keuzes maken zullen we sowieso moeten,” aldus de wethouder.

Aan het einde van de avond is de balans opgemaakt van de toezeggingen van Spaans. De raad krijgt later dit jaar meer inzicht in de wachtlijsten, de voortgang van netcongestie en de effecten op bouwprojecten. Ook beloofde hij rekening te houden met de afgesproken woningbouwverdeling van 30 procent sociale huur, 40 procent middensegment en 30 procent vrije sector.