„Leeft die man nog?” Zwolse scholieren schrikken van longfoto’s tijdens vape-les
Zwolle – Eerst wordt er nog gegiecheld. Maar zodra bekende influencers van TikTok en Instagram op het grote scherm verschijnen, beginnen Zwolse scholieren enthousiast door elkaar te praten. Die kennen ze wel! Totdat de arts vertelt hoeveel geld influencers volgens hem krijgen om vapes aan te prijzen. Even later verschijnt een ernstig aangetaste long op het scherm. „Leeft die man nog?”, vraagt een leerling. Nee, die is dood”, antwoordt de arts. Geen omzichtige formulering, maar een even direct antwoord als de vraag.
Maandagochtend 2 november krijgen leerlingen van het Thorbecke Praktijkonderwijs in ziekenhuis Isala een bijzondere les over vapen. Artsen vertellen over nicotineverslaving, giftige stoffen en de gevolgen voor het lichaam.
De presentatie begint rustig. Maar zodra de onderwerpen dichter bij hun eigen wereld komen, zijn de leerlingen ineens één en al oor.
„Die influencer krijgt daar een ton voor!”
Op het scherm verschijnen influencers die vapes promoten. De leerlingen herkennen verschillende gezichten en beginnen enthousiast met elkaar te praten.
De arts vertelt dat influencers volgens hem soms wel 100.000 euro krijgen om een vape aan te prijzen. Een enorm bedrag, maar volgens hem peanuts voor de tabaksindustrie.
Want terwijl de influencer zijn geld ontvangt en de vape na de reclame mogelijk weggooit, kan degene die het product koopt jarenlang verslaafd blijven aan nicotine.
De boodschap: de influencer verdient, de gebruiker betaalt.
„Leeft die man nog?”
Dan volgen de longfoto’s. Een gezonde roze long naast een donker, ernstig aangetast exemplaar.
„Leeft die man nog?”, vraagt een leerling.
„Nee, die is dood.”
Ook andere beelden van beschadigd longweefsel maken indruk. De artsen vertellen over jonge patiënten met ernstige luchtwegproblemen.
Zo komt een 31-jarige man ter sprake die vapete en met een longontsteking te maken kreeg.
De vrouwelijke arts vertelt dat sommige patiënten met ernstige luchtwegproblemen zelfs op de intensive care belanden. Soms moeten zij kunstmatig in slaap worden gebracht.
Zelfs uranium in de urine van jonge vapers
Maar misschien nog wel schokkender is wat er allemaal in een vape kan zitten.
Niet alleen nicotine, maar ook giftige metalen zoals lood. Bij het verhitten van de vloeistof kunnen bovendien schadelijke en kankerverwekkende stoffen vrijkomen.
Sommige metalen kunnen zich langdurig in het lichaam ophopen en schade veroorzaken.
En dan valt het woord uranium.
„Weten jullie wat uranium is?”, vraagt de arts aan de leerlingen. Hij legt uit dat uranium een radioactief metaal is dat onder meer als brandstof in kerncentrales wordt gebruikt.
En juist die stof is ook aangetroffen in de urine van jonge vapers.
Amerikaanse onderzoekers vonden bij tieners die vaak vapeten hogere concentraties uranium in de urine dan bij jongeren die af en toe vapeten. Of dat uranium daadwerkelijk uit de vapes afkomstig was, konden de onderzoekers niet vaststellen.
De waarschuwing van de artsen is duidelijk: achter de zoete smaakjes en vrolijke kleurtjes kunnen stoffen schuilgaan die allesbehalve onschuldig zijn.
Eén vape, tientallen pakjes sigaretten aan nicotine
En dan is er nog de nicotine. Die bereikt binnen enkele seconden de hersenen en zorgt daar voor de aanmaak van dopamine, een stofje dat een prettig gevoel geeft. Maar dat gevoel verdwijnt snel. Je hersenen willen opnieuw nicotine. En opnieuw. Tot je bijna niet meer zonder kunt.
Sommige illegale vapes worden verkocht met maar liefst 50.000 of 60.000 pufjes. Volgens onderzoek van Vapen #jouwkeuze kunnen zulke apparaten een hoeveelheid nicotine bevatten die vergelijkbaar is met tientallen pakjes sigaretten. Hoeveel nicotine je werkelijk binnenkrijgt, hangt af van het apparaat en hoe je het gebruikt.
Tijdens de les valt zelfs de vergelijking met acht pakjes sigaretten per dag bij extreem intensief gebruik.
En het verraderlijke? Een sigaret rook je op en druk je uit. Een vape kun je de hele dag door gebruiken. Op school, onderweg en zelfs midden in de nacht. Steeds weer een paar trekjes, zonder dat je doorhebt hoeveel nicotine je binnenkrijgt.
„Slappe Banaan?” Nu zijn de leerlingen klaarwakker!
Maar dan begint de arts over iets heel anders: seks.
Nicotinegebruik kan ook gevolgen hebben voor je seksleven. Zo worden erectieproblemen in verband gebracht met roken en vapen.
En dát zorgt voor flink wat gegiechel. Leerlingen kijken elkaar aan, lachen en beginnen door elkaar te praten. Ineens is iedereen één en al oor.
Niet voor niets voert het landelijke initiatief Vapen #jouwkeuze campagne met de opvallende naam ‘Slappe Banaan’. Met ‘Acné Aardbei’ vraagt de organisatie aandacht voor mogelijke huidproblemen.
Ook keelklachten en een slechtere conditie komen tijdens de gastles voorbij.
„Ik begon toen ik twaalf was”
Op het scherm verschijnen filmpjes van jongeren die inmiddels maar al te goed weten hoe verslavend vapen is.
„Ik ben begonnen met vapen toen ik twaalf, twaalf en een half was”, vertelt een van hen.
Het begint vaak onschuldig. Een vriend heeft een vape, je probeert een trekje en voor je het weet koop je er zelf een. „Ik had ook niet verwacht dat het zo verslavend zou zijn”, bekent een jongere.
En dan komen de verhalen waar niemand vrolijk van wordt. Een meisje vertelt dat haar geheugen haar steeds vaker in de steek laat. Concentreren lukt nauwelijks meer. Ze heeft behoorlijk spijt van dat eerste trekje.
En wat dacht je van je portemonnee? Een zestienjarige vertelt dat ze dagelijks zo’n vijftien euro aan vapes uitgeeft. Ze werkt zich een slag in de rondte als vakkenvuller in de supermarkt, maar bijna haar hele salaris verdwijnt in rook. Of eigenlijk: in damp.
Een dagje Efteling? Gezellig iets doen met vrienden? Vergeet het maar. Daar is simpelweg geen geld meer voor.
Vijftien euro per dag. Dat is bijna 5.500 euro per jaar. Allemaal opgegaan aan vapes.
Van vapen naar gewone sigaretten
En wie denkt dat vapen een onschuldig alternatief voor roken is, krijgt nog een waarschuwing.
Jongeren die vapen, hebben een grotere kans om later ook sigaretten te gaan roken. Veel jongeren gebruiken zelfs allebei.
Ook in de filmpjes vertelt een jongere hoe het begon met vapen op twaalfjarige leeftijd en later overging in het roken van gewone sigaretten.
Sommige vapers worden volgens de artsen zelfs midden in de nacht wakker omdat ze behoefte hebben aan nicotine.
„Mijn moeder zegt steeds dat ze stopt”
Dan vragen de artsen of de leerlingen zelf mensen kennen die vapen.
„Mijn moeder vapet”, vertelt een leerling. „Ze zegt weleens dat ze stopt. Maar een paar weken later is ze weer begonnen.”
Het is precies het probleem waar de artsen voor waarschuwen. Nicotine is sterk verslavend. Zelfs mensen die dolgraag willen stoppen, beginnen soms steeds opnieuw.
„Ik ben niet boos op mijn patiënten”, zegt de vrouwelijke arts. „Ik ben boos op de tabaksindustrie die jullie bewust verslaafd maakt.”
Ondertussen zijn vapes ondanks alle verboden nog altijd verkrijgbaar. Via vrienden, klasgenoten en sociale media zoals Snapchat en WhatsApp weten jongeren de producten te vinden.
Wie houdt het het langst vol?
Aan het einde van de gastles hebben de artsen nog een uitdaging voor jongeren die al vapen.
Probeer maar eens hoe lang je het zonder je vape kunt volhouden. Maak er desnoods onderling een wedstrijdje van: wie houdt het het langst vol zonder nicotine?
Dan merk je volgens de artsen pas hoe sterk de behoefte kan zijn en hoe moeilijk stoppen eigenlijk is.
Een jongere uit een van de filmpjes vat het misschien nog wel het beste samen:
„Je hart weet dat je moet stoppen, maar je hersenen willen het niet toegeven.”
En dat is precies waar de artsen de Zwolse leerlingen voor willen behoeden: dat één trekje uit nieuwsgierigheid het begin wordt van een verslaving waar ze jaren later nog altijd mee worstelen.
Meer informatie over vapen en de risico’s voor jongeren is te vinden op Vapen #jouwkeuze. Wie hulp zoekt bij stoppen, kan terecht op Ikstopnu.nl en op wequit.nl/jongeren
