HEMA bestaat 100 jaar: politie nodig bij opening in Zwolle, twintig jaar later een miljoenenbrand
Zwolle – Even een rookworst halen, snel een tompouce meenemen of toch weer met een tas vol spullen naar buiten lopen. HEMA bestaat vandaag, woensdag 4 november, precies 100 jaar. In Zwolle is het warenhuis al 76 jaar een begrip. Maar de geschiedenis aan de Diezerstraat is allesbehalve saai. Bij de opening moest de politie eraan te pas komen, twintig jaar later werd de winkel getroffen door een miljoenenbrand en in 2006 stonden duizend koopjesjagers te trappelen om naar binnen te mogen.
175 meter toonbank en 5.000 artikelen
We gaan terug naar donderdag 26 oktober 1950. De oorlog is nog maar vijf jaar voorbij en Zwolle krijgt iets bijzonders: een eigen HEMA. Het is pas het 25e filiaal van Nederland en dat zullen de Zwollenaren weten ook.
Het voormalige pand van de firma Dinkelborg aan de Diezerstraat is maandenlang verbouwd. Wat tevoorschijn komt, is voor die tijd een indrukwekkend warenhuis. De winkel loopt helemaal door tot aan de Nieuwstraat, heeft twintig afdelingen en maar liefst 175 meter toonbank. Daarachter liggen zo’n 5.000 verschillende artikelen op hun nieuwe eigenaren te wachten.
Op de bovenverdieping zijn magazijnen, kantoren en een kantine ingericht voor de 35 verkoopsters. Alles is tot in de puntjes voorbereid. Tenminste, dat denken ze.
Politie nodig om te kunnen winkelen
Op de openingsdag loopt het namelijk meteen storm. Niet omdat er iets misgaat, maar omdat bijna iedereen tegelijk naar binnen wil.
Vanuit Zwolle en de wijde omgeving stromen nieuwsgierige klanten toe. De belangstelling is zo overweldigend dat het personeel de drukte niet meer aankan. De politie moet assistentie verlenen.
Een warenhuis waar je zoveel kunt kopen voor weinig geld? Dat willen de Zwollenaren met eigen ogen zien.
HEMA heeft vanaf dag één in ieder geval weinig te klagen over de belangstelling.
Broadway-kousen voor ƒ 1,75 en borstplaat voor een kwartje
En wat viel er allemaal te halen bij die nieuwe HEMA? Een openingsadvertentie in het Overijsselsch Dagblad van 25 oktober 1950 is een heerlijk inkijkje in het boodschappenmandje van toen.
Zo werden Broadway-kousen aangeprezen voor 1 gulden en 75 cent. Wie liever iets lekkers meenam, kon bij de chocolaterie terecht voor 150 gram fondant borstplaat. Prijs: slechts 25 cent.
En dan de reclame. HEMA omschreef zijn nieuwe warenhuis als een ‘overdekte winkelstraat’ met twintig moderne winkels. De feestelijke opening stond aangekondigd voor donderdagmiddag twee uur.
Onder de advertentie prijkte een slogan die vandaag misschien opnieuw zou aanslaan: ‘Doe méér met minder geld in de Hema’.
Een nacht die HEMA nooit zou vergeten
Twintig jaar later, in de nacht van 7 op 8 april 1970, verandert het feestelijke beeld compleet. Rond twee uur ’s nachts breekt een felle brand uit in de magazijnen van HEMA.
Het vuur grijpt snel om zich heen. De magazijnen branden uit en ook een deel van het warenhuis wordt zwaar getroffen. Wat niet door de vlammen wordt verwoest, krijgt het zwaar te verduren door rook en bluswater.
De schade is enorm. Volgens dagblad Trouw gaat het om ruim een miljoen gulden. Ook de naastgelegen winkels van De Gruyter en kledingmagazijn Bervoets lopen waterschade op.
Voor de Zwolse HEMA zit er niets anders op dan de deuren te sluiten en op zoek te gaan naar een noodoplossing.
Een miljoenenbrand door twee inbrekers?
En dan krijgt het verhaal nog een merkwaardige staart.
Bijna twee weken na de brand verschijnen nieuwe berichten in de landelijke kranten. Was de brand helemaal geen ongeluk?
De politie verdenkt twee jongemannen ervan dat zij tijdens een inbraak de brand hebben veroorzaakt. Volgens de berichtgeving zou een vlammetje waarmee de inbrekers zich in het donkere gebouw bijlichtten, mogelijk de brand hebben veroorzaakt.
Het Vrije Volk schrijft op 22 april 1970 over een ‘Hema-brand door inbrekerslichtje’. Een dag eerder komt De Telegraaf met de kop ‘Miljoenenbrand door inbrekers’.
Een klein vlammetje dat mogelijk tot meer dan een miljoen gulden schade leidde. Of de verdachten uiteindelijk voor het veroorzaken van de brand zijn veroordeeld, is niet vastgesteld.
Zo zag de HEMA in de Diezerstraat er in 1972 uit
Twee jaar na de grote brand ziet de HEMA aan de Diezerstraat er heel anders uit dan tegenwoordig. Een natuurstenen gevel met losse HEMA-letters, twee etalages. Aan de zijkant hangt een verticale lichtreclame.
Op een historische foto uit 1972 is ook de naastgelegen winkel van De Gruyter te zien. Een bekende levensmiddelenketen uit die tijd. Winkelend publiek loopt langs de etalages en de oude gevels torenen boven de winkelstraat uit.
Ook aan de Nieuwstraat een opvallende gevel
Maar de HEMA had nog een andere kant. Aan de Nieuwstraat en Spiegelstraat stond een opvallend modern winkelgebouw met een enorme glazen gevel. Daarop prijkten gigantische letters HEMA. De trappen kennen we nog steeds. De blinde gevel ook.
Een foto van 4 juli 1972 laat zien hoe strak en modern het gebouw er voor die tijd toen al uitzag. Voor de ingang staan fietsen geparkeerd en bezoekers lopen via een paar treden naar binnen. Heel veel veranderd is er niet.
Toen de auto’s nog bij HEMA geparkeerd stonden
En wie denkt dat de binnenstad altijd zo’n gezellig wandelgebied is geweest, moet deze volgende foto eens bekijken.
Een historische kleurenfoto uit de periode 1965 tot 1975 toont de omgeving van het Broerenkerkplein. Op de voorgrond staan auto’s geparkeerd, waaronder een Volkswagen Kever en andere klassiekers. Op de achtergrond is het HEMA-gebouw zichtbaar.
Een compleet ander straatbeeld. Waar tegenwoordig de voetganger centraal staat, was de auto toen nog een heel gewoon onderdeel van de binnenstad.
Een tompouce, een rookworst en nog even rondkijken
Gelukkig bestaat de geschiedenis van HEMA niet alleen uit branden en grote drukte. Voor veel mensen zijn het juist de kleine dingen die het warenhuis zo herkenbaar maken.
De geur van warme rookworst. De tompouces achter het glas. Het restaurant waar je tijdens het winkelen even kon uitrusten. En natuurlijk die spullen die je helemaal niet nodig had, maar toch meenam omdat ze zo goedkoop waren.
Wie vroeger bij HEMA winkelde, herinnert zich misschien ook nog de tijd dat winkelmedewerkers achter lange toonbanken stonden. Klanten konden niet zomaar alles zelf uit de schappen pakken. Dat veranderde toen zelfbediening steeds gebruikelijker werd.
Duizend koopjesjagers voor de deur
Dat het woord ‘aanbieding’ bij HEMA bijzondere krachten heeft, blijkt in december 2006. Dan organiseert de winkelketen een gigantische magazijnverkoop in de Zwolse IJsselhallen.
Eigenlijk had die verkoop in Apeldoorn moeten plaatsvinden, maar daar gaat het feest niet door. Zwolle krijgt de koopjesjacht cadeau.
En dat laat het publiek zich geen twee keer zeggen.
Als op vrijdag 15 december om elf uur de deuren opengaan, staan al ongeveer duizend mensen te wachten. Sommige artikelen zijn tot 70 procent afgeprijsd.
Binnen wordt het dringen bij de koopjes. Winkelwagens raken vol en bij de kassa moeten bezoekers soms meer dan een half uur wachten.
HEMA had vooraf gerekend op ruim 30.000 bezoekers tijdens de driedaagse verkoop. Of dat aantal uiteindelijk is gehaald, is niet bekend. Maar dat de uitverkoop veel belangstelling trok, staat buiten kijf.
Herken jij deze HEMA nog?
Ook de vertrouwde winkel aan de Diezerstraat bleef door de jaren heen veranderen. De lange toonbanken verdwenen, de winkel kreeg een modernere inrichting en klanten konden steeds meer zelf uit de schappen pakken.
Een foto uit juli 2007 laat nog een heel herkenbare HEMA zien. Overal stapels kleding, schappen vol huishoudelijke artikelen en grote rode borden met aanbiedingen. Misschien ziet jouw herinnering aan de Zwolse HEMA er nog precies zo uit.
Een roltrap naar beneden? Ook dat was nieuws
En HEMA bleef veranderen. In 1971 stond opnieuw een flinke verbouwing op het programma. Een van de nieuwigheden: klanten konden voortaan ook met een roltrap naar beneden. Regionale en plaatselijke pers wierpen zich boven op het jonste staaltje van vernuft, dat tot over de IJssel doordrong’, meld de Volkskrant in 1971.
Een hele vooruitgang voor wie na een rondje winkelen geen zin had om met volle tassen de trap af te lopen. Velen betreurden het wel dat er geen roltrap naar beneden loopt, schrijft de krant er achter aan. Daar moest op gewacht worden tot 2013.
In 2013 kwam op de tweede verdieping ook een vernieuwd restaurant waar warme maaltijden werden geserveerd. Ook de afdelingen met vleeswaren, gebak en brood kregen een nieuwe uitstraling. Aan de Diezerstraat werd bovendien een beautyshop ingericht.Van 175 meter toonbank en 35 verkoopsters in 1950 tot moderne roltrappen, zelfbediening en een vernieuwd restaurant. De Zwolse HEMA heeft in 76 jaar heel wat veranderingen meegemaakt.
En dat begon allemaal met 25 cent
Het is bijna niet voor te stellen, maar het HEMA-verhaal begint op 4 november 1926 met een winkel in de Amsterdamse Kalverstraat. Leo Meyer en Arthur Isaac openen daar de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam. Gelukkig voor iedereen wordt die lange naam afgekort tot HEMA.
Het idee is even simpel als slim: goede spullen voor vaste, lage prijzen. In de eerste winkel kosten artikelen 25 of 50 cent. Later komen daar andere prijscategorieën bij.
Inmiddels zijn we een eeuw, talloze tompouces en ontelbare rookworsten verder. De prijzen zijn veranderd, de winkels ook. Maar de rode HEMA-letters zijn nog altijd niet weg te denken uit de Zwolse Diezerstraat.
