MH17-kunstenaar krijgt eigen mausoleum diep onder oude IJsselcentrale in Zwolle
Zwolle – Diep onder de oude IJsselcentrale bij Harculo, verscholen achter metershoge betonnen muren, ligt een plek die je hier niet zou verwachten. Een mausoleum. Compleet met een wenteltrap, beelden en een ruimte voor een laatste rustplaats. Hier wil kunstenaar Ronald A. Westerhuis, bekend van het Nationaal Monument MH17, ooit worden begraven. En de gemeente Zwolle heeft daar nu officieel groen licht voor gegeven. In de voormalige waterkelder mag precies één graf komen.
Het klinkt bijna onwerkelijk. Waar vroeger enorme hoeveelheden IJsselwater door de installaties van de elektriciteitscentrale stroomden, krijgt een deel van het gebouw een bestemming die niets meer met energieopwekking te maken heeft. De gemeente heeft toestemming verleend om een deel van de kelder van de Koelwaterhal aan de IJsselcentraleweg 30-32 als bijzondere begraafplaats in gebruik te nemen.
Gemeente staat één graf toe
Het stadsbestuur nam het besluit begin oktober. In het besluit staat uitdrukkelijk dat de toestemming geldt voor maximaal één graf. Het gaat dus niet om een begraafplaats waar meerdere mensen kunnen worden begraven, maar om een persoonlijke laatste rustplaats.
Daar ging een bijzondere procedure aan vooraf. Op 9 december 2025 wees het stadsbestuur de kelder al aan als bijzondere begraafplaats. Vervolgens wijzigde de gemeenteraad op 26 mei 2026 het omgevingsplan voor Harculo. Daarmee werd het ook ruimtelijk mogelijk om op deze plek een grafkelder voor één persoon te realiseren.
Nu is de volgende stap gezet. Op grond van artikel 41 van de Wet op de lijkbezorging heeft het college toestemming gegeven voor de daadwerkelijke ingebruikname. Belanghebbenden kunnen nog binnen zes weken na de bekendmaking van het besluit beroep indienen bij Gedeputeerde Staten van Overijssel.
Dat betekent overigens niet dat er al iemand is begraven. Het mausoleum is bedoeld als toekomstige laatste rustplaats van Westerhuis zelf.
Een verborgen wereld onder de centrale
RTV Focus daalde afgelopen zomer zelf af in de kelders van de voormalige IJsselcentrale. Achter het robuuste beton gaat een bijna onwerkelijke wereld schuil. Smalle doorgangen, enorme ondergrondse ruimtes, oude installaties en wenteltrappen herinneren aan de tijd waarin hier elektriciteit werd geproduceerd.
Wie naar beneden kijkt, ziet een metalen wenteltrap die zich langs de betonnen wanden een weg naar de diepte slingert. Het daglicht verdwijnt en maakt plaats voor kunstlicht en de stilte van het oude industriegebouw.
Via een wenteltrap gaat het diep de voormalige IJsselcentrale in. Onder de Koelwaterhal liggen oude technische ruimtes en waterkelders. Foto © RTV Focus
De ondergrondse ruimtes maakten vroeger deel uit van de waterhuishouding van de centrale. Via de waterinlaat werd IJsselwater aangevoerd om de installaties te koelen. Na de sluiting van de elektriciteitscentrale bleven de enorme betonnen constructies achter.
In een van de kelders is inmiddels een bijzondere ruimte ingericht. Vanaf een trap kijk je uit op een ronde, cilindervormige constructie. Verderop staat een Mariabeeld in een nis, met daarvoor een tafel en bloemen. De ruwe betonnen muren vormen een opvallend contrast met de zorgvuldig aangebrachte inrichting.
De ondergrondse ruimte die als mausoleum wordt ingericht, met een wenteltrap, Mariabeeld en betonnen wanden. Foto © RTV Focus
Voor één euro gekocht van ENGIE
Dat Westerhuis juist hier zijn laatste rustplaats wil, is geen toeval. De kunstenaar heeft een bijzondere band met het voormalige industriecomplex. Hij kocht de Koelwaterhal destijds voor het symbolische bedrag van één euro van energiebedrijf ENGIE.
Daarmee begon een ingrijpende transformatie. Het gebouw, dat jarenlang een belangrijke rol speelde bij de energievoorziening, moest een nieuwe toekomst krijgen als plek voor kunst en cultuur.
Westerhuis is internationaal bekend om zijn monumentale sculpturen van roestvrij staal. Een van zijn bekendste werken is het Nationaal Monument MH17, dat in 2017 werd onthuld ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de vliegramp.
Zijn liefde voor staal en water komt niet uit de lucht vallen. Voordat hij kunstenaar werd, werkte hij jarenlang in de offshore-industrie, onder meer als onderwaterlasser. Juist die achtergrond kwam van pas bij het herstel van de Koelwaterhal.
Kunstenaar Ronald A. Westerhuis, bekend van het Nationaal Monument MH17, bij een van zijn spiegelende kunstwerken. Foto © RTV Focus
Kelders stonden vol water en slib
Toen Westerhuis het complex overnam, stonden verschillende ondergrondse ruimtes nog vol water. De kelders moesten worden afgesloten en schoongemaakt voordat ze een nieuwe functie konden krijgen.
“Met mijn team hebben we de onderwaterstaande kelders dichtgelast en ontdaan van slib en zand”, vertelde Westerhuis eerder over die werkzaamheden.
Nu zijn diep onder de grond kunstwerken te vinden. In een smalle betonnen gang staat een goudkleurig, spiegelend object dat door de verlichting bijna lijkt te zweven tussen de oude industriële muren.
Ook diep onder de Koelwaterhal is kunst te vinden, tussen de betonnen muren van de voormalige elektriciteitscentrale. Foto © RTV Focus
Roestvrijstalen sarcofaag van twee meter
Voor zijn eigen laatste rustplaats heeft Westerhuis een bijzonder ontwerp laten uitwerken. Een cilindervormige sarcofaag van gepolijst roestvrij staal met een diameter van één meter en een lengte van twee meter.
De sarcofaag moet luchtdicht kunnen worden afgesloten en krijgt een afzonderlijke ontluchtingsleiding. Ook is een zwarte granieten dekplaat voorzien. Voor het plaatsen van de sarcofaag kan volgens het ontwerp gebruik worden gemaakt van een bestaande bovenloopkraan in het gebouw.
De toegang tot de grafkelder loopt via een bestaande deur aan de dijkzijde van de Koelwaterhal. Vandaar leidt een route via een bordes en een wenteltrap naar de ondergrondse ruimte.
‘Dan blijf ik dicht bij mijn creaties’
Voor Westerhuis is de keuze voor deze plek vooral persoonlijk. In de plannen voor het mausoleum beschreef hij eerder waarom hij juist in de Koelwaterhal begraven wil worden.
“Het is mijn grote wens om in één van deze kelders mijn rustplaats te vinden, zodat ik onderdeel blijf van het complex dat wij met zoveel liefde en respect hebben omgevormd.”
Hij vervolgde: “Op deze manier blijf ik dicht bij mijn creaties, mijn team en mijn geboortegrond: het water.”
Het gebouw telt zestien kelders. Eén daarvan krijgt nu een bijzondere bestemming. Het gaat om een privé-rustplaats, niet om een reguliere openbare begraafplaats.
Straks midden in nieuwe woonwijk
En dan is er nog de omgeving. Want de voormalige IJsselcentrale staat aan de vooravond van een grote verandering. Op het terrein van Harculo verrijst de komende jaren een nieuwe woonwijk met ongeveer vijfhonderd woningen.
Appartementen en grondgebonden huizen komen straks op de plek waar jarenlang de elektriciteitscentrale het landschap domineerde. De Koelwaterhal blijft als industrieel monument behouden en krijgt een culturele functie.
De toekomstige bewoners krijgen daarmee een wel heel bijzondere buurman. Want ergens diep onder het beton van de oude centrale bevindt zich dan een mausoleum dat speciaal is bedoeld voor de kunstenaar die het gebouw een tweede leven gaf.
Waar ooit elektriciteit werd opgewekt en IJsselwater door de installaties stroomde, komen straks wonen, kunst en een laatste rustplaats samen.
En met het nieuwe besluit van het stadsbestuur is die laatste rustplaats nu ook officieel toegestaan voor ingebruikname.
Meer lezen? RTV Focus nam eerder een kijkje in de verborgen kelders van de voormalige IJsselcentrale. Lees de reportage: Bijna 13 meter onder de oude IJsselcentrale wacht een verborgen wereld.
