Duizenden nieuwe woningen bij Zwolle, maar waar moet de weg heen? Raad trekt harde grens

Zwolle – Waar nu nog koeien grazen, boerderijen staan en smalle wegen tussen de weilanden slingeren, kunnen straks duizenden huizen verrijzen. De gemeenteraad van Zwolle heeft maandagavond groen licht gegeven voor de volgende stap richting twee enorme nieuwe woongebieden. Maar nog lang niet alles is in kannen en kruiken.  De raad zette de wethouder op een belangrijk punt buitenspel, eiste betaalbare woningen en maakte duidelijk dat niet alles tegelijk kan.

Het gaat om Vechtrand, aan de noordoostkant van Zwolle bij Berkum, en Nieuw Zuthem, ten zuiden van Zwolle-Zuid. Twee gebieden waar de komende jaren mogelijk complete nieuwe woonwijken verrijzen. Met scholen, wegen, winkels en duizenden nieuwe inwoners.

Maar voordat er ook maar één schop de grond in gaat, moet Zwolle nog een reeks moeilijke keuzes maken. En juist over die keuzes liep de spanning maandagavond op.

De Maatgravenweg bij het Nieuwe Verlaat, in de omgeving van Vechtrand. Het landelijke gebied staat centraal in de toekomstige ontwikkeling van de stadsrand. Foto © RTV Focus Zwolle.

Wethouder waarschuwt: ‘Onuitvoerbaar’

De eerste grote botsing draaide om een stuk groen waar veel Zwollenaren aan hechten: Landgoed De Helmhorst bij Berkum. Een gebied met oude bomen, natuur en cultuurhistorische waarde. Precies in de omgeving waar ook nieuwe woningen en een ontsluitingsweg worden onderzocht.

Voor de Partij voor de Dieren, PRO en Stadspartij Zwolle ging het voorstel van het college niet ver genoeg. Zij wilden voorkomen dat het landgoed straks alsnog wordt aangetast om ruimte te maken voor woningen of asfalt.

Raadslid Debbie Mathijsen van de Partij voor de Dieren maakte duidelijk waarom haar partij nu al een grens wilde trekken.

“Wat kwetsbaar is en wat onvervangbaar is, verdient onze bescherming. En ook zo vroeg mogelijk.”

Wethouder Gerdien Rots zag grote problemen opdoemen. Want de nieuwe wijk moet straks ook bereikbaar zijn. En zolang niet duidelijk is waar de wegen precies komen, wilde zij geen mogelijkheden uitsluiten. Zij noemde het voorstel niet alleen ‘onwenselijk’, maar zelfs ‘onuitvoerbaar’.

Daarmee lag de politieke tegenstelling op tafel. Moet je een bijzonder natuurgebied nu al bescherming bieden, of eerst onderzoeken welke wegen en woningen mogelijk zijn?

Ook het CDA wilde niet zo ver gaan. Raadslid Mirjam Engels wees op de ingewikkelde verkeersopgave en waarschuwde:

“We willen niet het college met onuitvoerbare moties op pad sturen.”

Maar D66 zag juist ruimte om de natuur te beschermen én de bereikbaarheid zorgvuldig te onderzoeken. Fractievoorzitter Marco van Driel wees erop dat een nieuwe wijk nu eenmaal een goede ontsluiting nodig heeft, maar dat daarvoor verschillende mogelijkheden kunnen worden onderzocht.

Bij de stemming bleek dat de wethouder geen meerderheid achter haar advies had. Alleen VVD, CDA en ChristenUnie stemden tegen de beschermingsmotie. De rest van de raad stemde voor.

Een opmerkelijk resultaat: het college moet nu verder met een gebiedsontwikkeling waarvoor de gemeenteraad al een duidelijke grens rond het landgoed heeft meegegeven.

Ook mensen zonder dikke portemonnee moeten hier kunnen wonen

Het ging maandagavond niet alleen over bomen, weilanden en wegen. Ook de vraag wie er straks in de nieuwe wijken kan wonen, kwam nadrukkelijk op tafel.

Want nieuwe huizen bouwen is één ding. Maar wat heeft een woningzoekende eraan als er straks vooral dure koopwoningen verschijnen?

Jolanda de Vries van PRO wees op het grote tekort aan betaalbare woningen in de stad.

“Een groot deel van deze mensen zoekt geen dure woningen, maar een betaalbare.”

In de plannen voor Vechtrand was ruimte voor een andere verhouding tussen goedkope, middeldure en dure woningen dan in andere toekomstige uitbreidingswijken. Zo zou over verschillende gebieden samen een evenwichtige verdeling kunnen ontstaan.

De raad wilde dat scherper vastleggen. Daarom werd het uitgangspunt van 30 procent goedkope, 40 procent middeldure en 30 procent dure woningen op wijkniveau bevestigd.

Het amendement van PRO kreeg steun van de hele raad.

Daar bleef het niet bij. D66 kreeg ook een meerderheid achter een voorstel om in Vechtpoort 1 voldoende goedkope woningen te realiseren, ondanks het voorgenomen accent op middeldure en duurdere woningen.

Daarmee kreeg de prijs van de huizen een nadrukkelijke plaats in de verdere ontwikkeling van de nieuwe wijk.

Langs de Maatgravenweg bepalen boerderijen, weilanden en bomen nog het beeld. In de plannen voor Vechtrand moet woningbouw worden gecombineerd met natuur, water en bereikbaarheid. Foto © RTV Focus Zwolle.

Duizenden woningen, maar waar moeten ze komen?

De omvang van de plannen is enorm. Alleen al in Vechtpoort 1, bij Berkum, wordt rekening gehouden met ongeveer 1.500 tot 3.000 nieuwe woningen. In de bredere Vechtrand zijn ook de Ceintuurbaanzone, groen, waterberging en nieuwe verkeersverbindingen onderdeel van de gebiedsontwikkeling.

Aan de andere kant van Zwolle ligt Nieuw Zuthem. Hier, ten zuiden van Zwolle-Zuid, onderzoekt de gemeente mogelijkheden voor ongeveer 2.000 tot 3.000 woningen.

Dat klinkt als een oplossing voor een flink deel van de woningnood. Maar achter die aantallen schuilen problemen die niet zomaar verdwijnen.

Bij Nieuw Zuthem lopen hoogspanningsleidingen door het gebied. Ook zijn er vragen over de bereikbaarheid, de waterhuishouding en de haalbaarheid van een toekomstig treinstation Zwolle-Zuid.

En bij Berkum is juist de vraag hoe duizenden nieuwe bewoners straks de wijk in en uit moeten rijden, zonder bestaande straten te overbelasten of waardevol landschap aan te tasten.

Stadspartij wil stekker uit Nieuw Zuthem trekken

Voor Stadspartij Zwolle waren de obstakels in Nieuw Zuthem reden om een rigoureuze keuze te maken. Fractievoorzitter Peter Pot wilde dat de gemeente zich zou richten op Vechtrand en voorlopig geen geld meer zou steken in de ontwikkeling ten zuiden van Zwolle-Zuid.

Volgens de partij ligt Vechtrand dichter bij de bestaande stad, zijn daar betere mogelijkheden voor ontsluiting en heeft de gemeente er gunstigere grondposities.

Daar komt bij dat eigenaren van gronden in Nieuw Zuthem al sinds 2025 te maken hebben met een gemeentelijk voorkeursrecht. Dat betekent dat zij hun grond bij verkoop eerst aan de gemeente moeten aanbieden.

Pot wilde dat recht laten vervallen, zodat bewoners en ondernemers weer meer duidelijkheid over hun eigendommen zouden krijgen.

Maar het college wilde de mogelijkheid om in Nieuw Zuthem grond te verwerven juist behouden. Wethouder Rots wees op het gevaar van grondspeculatie en het belang van gemeentelijke regie om later betaalbare woningen te kunnen realiseren.

Het voorstel van de Stadspartij haalde het niet. Alleen Forum voor Democratie stemde mee.

Nieuw Zuthem blijft daarmee op de kaart als mogelijke toekomstige woonwijk.

‘Niet alles tegelijk’

Toch kreeg ook het college niet de ruimte om beide grote uitbreidingsgebieden zonder meer volledig parallel te blijven uitwerken.

Voor Marco van Driel van D66 en de VVD werd de rekening van al dat plannen en onderzoeken een belangrijk punt. De ontwikkelingen zijn ingewikkeld, kosten veel geld en vragen veel tijd van gemeentelijke medewerkers.

De partijen wilden daarom dat Zwolle na de eerste noodzakelijke onderzoeken een keuze maakt. Eén gebied krijgt dan als eerste een volledige gebiedsvisie. Het andere wordt voorlopig minder intensief uitgewerkt.

Die aanpak kreeg een meerderheid.

Wethouder Rots kon zich daarin vinden. Het college had zelf al een vergelijkbare werkwijze voorbereid. De twee gebieden worden voorlopig nog in samenhang onderzocht, maar daarna moet duidelijk worden welke ontwikkeling voorrang krijgt.

Volgens het coalitieakkoord heeft Vechtrand daarbij de voorkeur. Een definitieve keuze ligt echter nog niet vast.

Een boerderij en open weilanden bij de Maatgravenweg. De toekomstige stadsuitbreiding raakt gebieden waar nu nog wordt gewoond en gewerkt in een landelijke omgeving. Archieffoto © RTV Focus Zwolle.

Meer huizen in laaggelegen Vechtpoort 2? Nog niet

Een andere opmerkelijke discussie ging over het gebied Vechtpoort 2. Dat ligt bij Berkum en is voor een belangrijk deel bedoeld om water op te vangen en ruimte te bieden aan natuur en groen.

Stadspartij Zwolle ziet daar mogelijkheden voor méér woningen. Met nieuwe bouwtechnieken zouden huizen volgens de partij beter bestand kunnen worden gemaakt tegen hoogwater. Woningbouw en waterberging zouden dan naast elkaar kunnen bestaan.

Ook opvallend: de VVD liet weten die mogelijkheden op zichzelf te zien.

Maar VVD-raadslid Jan Fokke Post wees erop dat de coalitie andere afspraken heeft gemaakt en dat de coalitiepartners vooralsnog niet in Vechtpoort 2 willen bouwen. Zijn fractie stemde daarom tegen het voorstel van de Stadspartij.

De meerderheid volgde de lijn van het college: eerst concentreren op Vechtpoort 1. Vechtpoort 2 blijft voorlopig vooral in beeld voor water, natuur en groen. Kleinschalige woningbouw is niet volledig uitgesloten.

Het sluisje bij het Nieuwe Verlaat aan de rand van Vechtpoort.  Waterbeheer is een van de grote vraagstukken bij de toekomstige ontwikkeling van Vechtrand. Foto © RTV Focus Zwolle.

Bewoners willen meer dan alleen mogen meepraten

Voor de mensen die nu in en rond de uitbreidingsgebieden wonen, gaat het om meer dan tekeningen op een kaart. Nieuwe wegen kunnen straks vlak langs bestaande woningen komen. Boeren en ondernemers willen weten wat er met hun grond gebeurt. En bewoners willen niet pas aan het einde van het proces ontdekken welke plannen er voor hun omgeving liggen.

Vooral in Vechtrand bestaan zorgen over de manier waarop inwoners bij de plannen worden betrokken. Volgens D66 voelen sommige bewonerswerkgroepen zich onvoldoende betrokken op het niveau dat eerder met hen was afgesproken.

De partij diende daarom een motie in om hun positie nogmaals te benadrukken. Ondanks het oordeel van wethouder Rots dat dit eigenlijk al geregeld was, werd de motie aangenomen.

Ook Swollwacht kreeg een meerderheid achter het voorstel om de twee uitbreidingsgebieden bij toekomstige politieke afwegingen ieder hun eigen behandeling te geven.

En wanneer staan die huizen er dan?

Voorlopig nog niet.

De gemeenteraad heeft maandagavond geen bouwvergunning verleend en ook nog niet bepaald waar de nieuwe straten en huizen precies komen. Er is groen licht gegeven voor de volgende onderzoeks- en planfase.

In het eerste kwartaal van 2027 moeten richtinggevende keuzes volgen. Dan moet onder meer duidelijker worden welk gebied als eerste volledig wordt uitgewerkt en welke mogelijkheden er zijn voor wegen, woningen, natuur en voorzieningen.

De ChristenUnie, die tegen de vroege bescherming van Landgoed De Helmhorst stemde maar beide startnotities steunde, vatte de inzet van haar fractie tijdens de vergadering samen:

“Eerst zorgvuldig onderzoeken, dan verantwoord kiezen.”