Inwoners melden zich pas bij 30.000 euro schuld: roep om nieuwe aanpak in Zwolle
Zwolle – Duizenden Zwolse huishoudens kampen met problematische schulden, terwijl slechts een klein deel aanklopt voor een officiële schuldregeling. D66 Zwolle, PRO Zwolle en ChristenUnie Zwolle willen daarom dat de gemeente kijkt naar een opvallende aanpak uit Arnhem, waar schulden van kwetsbare gezinnen grotendeels werden afgelost.
De drie partijen hebben schriftelijke vragen gesteld aan het college van burgemeester en wethouders. Zij willen weten of ook in Zwolle een proef kan worden gestart waarbij inwoners niet jarenlang blijven worstelen met schulden, aanmaningen, incassokosten en financiële stress.
De fracties wijzen daarbij op confronterende cijfers. In Zwolle hebben 4610 huishoudens geregistreerde problematische schulden. Toch meldden zich in 2024 slechts 342 mensen bij de gemeente voor een schuldregeling.
Gemiddeld al 30.000 euro schuld
Veel inwoners trekken volgens de partijen pas aan de bel wanneer hun financiële problemen al zeer groot zijn geworden. Op het moment dat voor iemand een schuldregeling wordt gestart, bedraagt de gemiddelde schuldenlast in Zwolle ongeveer 30.000 euro.
Dat is lager dan een jaar eerder, toen het gemiddelde rond de 37.000 euro lag. Toch blijft het bedrag enorm. Tegen de tijd dat inwoners hulp zoeken, hebben zij vaak al te maken met meerdere schuldeisers, betalingsachterstanden en oplopende kosten.
Volgens de drie fracties wachten inwoners onder meer zo lang omdat zij het vertrouwen in de overheid of hulpverlening zijn kwijtgeraakt. Anderen schamen zich voor hun financiële situatie of weten niet waar zij terechtkunnen.
Ondertussen kunnen geldproblemen leiden tot stress, gezondheidsklachten, eenzaamheid en sociaal isolement. De partijen noemen het voorkomen van die gevolgen een van de belangrijkste redenen om eerder en intensiever in te grijpen.
Belastingdienst vaakste schuldeiser
De Belastingdienst is volgens de Zwolse Armoede- en Schuldenmonitor de meest voorkomende schuldeiser bij inwoners die schulddienstverlening ontvangen.
Daarna volgen zorgverzekeraar Zilveren Kruis Achmea en GBLT, dat onder meer gemeentelijke belastingen en waterschapsbelastingen int. Achterstanden bij de overheid, de zorgverzekering en lokale belastingen komen dus relatief vaak terug in schuldendossiers.
Schulden kwetsbare gezinnen afgelost
D66, PRO Zwolle en ChristenUnie Zwolle kijken met belangstelling naar een proef in de Arnhemse wijk Immerloo II. Daar werden de schulden van kwetsbare gezinnen grotendeels afgelost.
De deelnemers kregen daarnaast intensieve begeleiding om hun financiële situatie blijvend op orde te krijgen. Het ging dus niet alleen om het overnemen of aflossen van schulden, maar ook om hulp bij wonen, inkomen, gezondheid en andere problemen.
Volgens de partijen heeft die aanpak goede resultaten opgeleverd. Zij willen daarom weten hoe het Zwolse college naar de proef kijkt en of een vergelijkbare aanpak ook in Zwolle mogelijk is.
Ook verwijzen de fracties naar de schuldenvrije-buurtaanpak in Amsterdam en de werkwijze van Nieuw Vaarwater in Rotterdam. In meerdere steden wordt gezocht naar manieren om huishoudens sneller uit langdurige en uitzichtloze schulden te helpen.
Diezerpoort en Holtenbroek springen eruit
Wanneer Zwolle daadwerkelijk met een wijkgerichte proef begint, lijken op basis van de gemeentelijke cijfers vooral Diezerpoort en Holtenbroek voor de hand te liggen.
Van alle inwoners die zich in 2023 bij de afdeling Schulddienstverlening meldden, woonde 24 procent in Diezerpoort en 17 procent in Holtenbroek. Samen zijn de twee wijken daarmee goed voor 41 procent van alle aanmeldingen.
Dat is opvallend, omdat in Diezerpoort en Holtenbroek samen slechts 16 procent van alle Zwollenaren woont. Inwoners met een hulpvraag rond schulden zijn in beide wijken dus sterk oververtegenwoordigd.
Ook Aa-landen en Stadshagen waren ieder goed voor 14 procent van de aanmeldingen. Bij Stadshagen moet daarbij wel rekening worden gehouden met de grootte van de wijk. Daar woont ongeveer 21 procent van alle Zwollenaren, waardoor het aandeel aanmeldingen juist relatief laag is.
Veel huishoudens met laag inkomen
Hetzelfde beeld komt naar voren wanneer wordt gekeken naar huishoudens met een laag inkomen.
Van alle Zwolse huishoudens met een inkomen tot 110 procent van het sociaal minimum woont 18 procent in Diezerpoort en 16 procent in Holtenbroek. Samen zijn deze wijken daarmee goed voor 34 procent van de Zwolse huishoudens met een laag inkomen.
Tegelijkertijd woont in Diezerpoort en Holtenbroek samen slechts 18 procent van alle huishoudens in de stad. Ook bij lage inkomens zijn de twee wijken dus duidelijk oververtegenwoordigd.
In Stadshagen en Schelle wonen juist relatief weinig huishoudens met een inkomen tot 110 procent van het sociaal minimum.
De partijen hebben zelf overigens nog geen wijk aangewezen waar een proef zou moeten beginnen. Het is uiteindelijk aan het college om te bepalen of er een experiment komt en welke wijk, buurt of groep inwoners daarvoor het meest geschikt is.
Vooral alleenstaanden zoeken hulp
De gemeentelijke cijfers laten ook zien welk type inwoner relatief vaak bij Schulddienstverlening terechtkomt.
Veertig procent van de mensen die zich melden, woont alleen. Onder alle Zwollenaren behoort slechts 17 procent tot een eenpersoonshuishouden. Alleenstaanden zijn onder de hulpvragers dus sterk oververtegenwoordigd.
Ook de leeftijd valt op. Ruim de helft van de inwoners die om financiële ondersteuning vragen, is tussen de 25 en 45 jaar oud. Deze groep vormt 53 procent van de hulpvragers, terwijl 35 procent van alle Zwollenaren in deze leeftijdscategorie valt.
Daarnaast is 21 procent van de hulpvragers tussen de 18 en 25 jaar. Onder alle Zwollenaren is dat aandeel 12 procent. Jongeren en jongvolwassenen melden zich dus eveneens relatief vaak met financiële problemen.
Steeds meer mensen zoeken hulp
In 2024 dienden 342 inwoners een aanvraag voor schulddienstverlening in. Dat waren er meer dan in 2023, toen 308 aanvragen werden gedaan.
Ook de spreekuren van Op Orde werden druk bezocht. In 2024 kwamen bijna 3700 Zwollenaren naar een inloopspreekuur voor hulp met administratie, geldvragen, regelingen of schulden.
Daarnaast benaderde de gemeente meer dan 6000 huishoudens nadat signalen waren binnengekomen over betalingsachterstanden. Dat gebeurde in het kader van vroegsignalering, waarbij bijvoorbeeld woningcorporaties, zorgverzekeraars en energiebedrijven achterstanden kunnen melden.
De gemeente probeert inwoners zo te bereiken voordat betalingsproblemen uitgroeien tot problematische schulden.
Werkt de Zwolse aanpak voldoende?
Zwolle heeft sinds 2026 een nieuw beleidsplan voor financiële bestaanszekerheid. Dat plan loopt tot 2030 en moet ervoor zorgen dat inwoners voldoende financiële zekerheid hebben en kunnen blijven meedoen in de samenleving.
D66, PRO Zwolle en ChristenUnie Zwolle willen van het college weten welke resultaten inmiddels zijn behaald. Ook vragen zij of de doelen uit het eerdere beleidsplan voor schulddienstverlening over de periode 2021 tot en met 2025 zijn gehaald.
Een van die ambities was het realiseren van bestaanszekerheid voor huishoudens. De fracties willen weten in hoeverre dat daadwerkelijk is gelukt en hoe de resultaten van Zwolle zich verhouden tot die van andere gemeenten.
Pauzeknop tegen oplopende schulden
De drie partijen hebben zich de afgelopen jaren onder meer ingezet voor betere vroegsignalering, meer spreekuren en goede nazorg.
Ook pleitten zij voor een zogenoemde pauzeknop. Daarmee kunnen incassomaatregelen tijdelijk worden stilgezet wanneer iemand zich voor schuldhulp heeft gemeld.
Het doel is te voorkomen dat schulden tijdens het hulpverleningstraject verder oplopen door nieuwe boetes, rente en incassokosten. Zo ontstaat rust om samen met de inwoner een oplossing te zoeken.
Komt er een Zwolse proef?
De belangrijkste vraag is nu of het stadsbestuur bereid is de Arnhemse aanpak ook in Zwolle uit te proberen.
De partijen wijzen erop dat gemeenten volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening toegankelijke en gelijkwaardige ondersteuning moeten bieden, waarbij ruimte is voor preventie en maatwerk.
Wanneer het college positief staat tegenover een proef, willen de fracties weten hoe die wordt uitgevoerd. Wijst het college het voorstel af, dan moet het uitleggen waarom Zwolle geen gebruik wil maken van een aanpak die elders volgens de partijen succesvol is gebleken.
Het college van burgemeester en wethouders moet de schriftelijke vragen nog beantwoorden.
