Ruzie om Zwols miljoenenorgel sleept voort: ‘Dood in de pot of gouden greep?’
Zwolle – Na een restauratie van ruim 2 miljoen euro moet het wereldberoemde Schnitgerorgel weer het muzikale pronkstuk van Zwolle worden. Maar juist over de toekomstige klank woedt een steeds fellere strijd. Organisten vrezen dat veel bekende muziek straks niet meer goed kan worden gespeeld. ChristenUnie en D66 willen dat de gemeente helpt de ruziënde partijen bij elkaar te brengen.
De kwestie kwam maandagavond opnieuw aan de orde in de gemeenteraad. Het Academiehuis Grote Kerk houdt als eigenaar vast aan de zogenoemde Michaëlstemming, terwijl de Stichting Schnitgerorgel Zwolle en verschillende betrokken organisten pleiten voor een mildere oplossing.
„Wordt de Michaëlstemming de dood in de pot voor de Zwolse orgelcultuur, of blijkt zij juist een gouden greep?”, vroeg de ChristenUnie zich tijdens de vergadering hardop af.
Wat klinkt straks nog goed?
Voor gewone bezoekers klinkt een discussie over een orgelstemming behoorlijk technisch. Toch zijn de gevolgen heel concreet. Bij de gekozen stemming klinken sommige oude composities bijzonder krachtig en historisch, maar kunnen andere toonsoorten juist flink gaan schuren.
Tegenstanders vrezen daarom dat belangrijke werken van Johann Sebastian Bach en andere grote componisten niet meer overtuigend kunnen worden uitgevoerd. Ook samenspel met koren, orkesten en moderne instrumenten zou lastiger worden.
Het Academiehuis bestrijdt dat het orgel daardoor nauwelijks nog bruikbaar is. Volgens de eigenaar blijft ongeveer 90 procent van het werk van Bach speelbaar. Voor een beperkt deel van het repertoire kunnen organisten muziek transponeren of op een andere manier aanpassen. De vraag is alleen, welke beroemde en belangrijke werken zitten er in die 10 procent die niet gespeeld kunnen worden.
Historisch orgel of levend podium?
Daarmee draait de strijd om een fundamentele vraag: moet het orgel zo dicht mogelijk bij de vermoedelijke klankwereld van 1721 worden gebracht, of moet het vooral breed inzetbaar blijven voor concerten in de huidige tijd?
Het Academiehuis kiest voor de eerste lijn. De Michaëlstemming is gebaseerd op de eerder gekozen Nordenstemming en zou volgens de organisatie recht doen aan het historische karakter van het instrument en de bijzondere akoestiek van de Grote Kerk.
De Stichting Schnitgerorgel Zwolle, vaste organist Toon Hagen en andere musici vinden de gekozen variant nog altijd te beperkend. Zij stellen dat mildere, eveneens historisch verantwoorde stemmingen beschikbaar zijn. Volgens hen zijn die alternatieven onvoldoende in de praktijk beproefd voordat het definitieve besluit werd genomen.
Organisten voelen zich gepasseerd
De onvrede gaat inmiddels niet meer alleen over de klank. Tegenstanders voelen zich ook gepasseerd tijdens de besluitvorming. De Stichting Schnitgerorgel werft geld, organiseert concerten en zet zich in voor het orgel als levend muziekinstrument, maar het Academiehuis is eigenaar en heeft uiteindelijk de knoop doorgehakt.
In november 2025 koos het Academiehuis aanvankelijk definitief voor de Nordenstemming. Na nieuwe gesprekken, technische analyses en luistersessies werd die variant aangepast en kreeg zij de naam Michaëlstemming. Voor de tegenstanders ging die wijziging lang niet ver genoeg.
Eind juni werd in het stadhuis een petitie met 843 handtekeningen aangeboden. De oproep: voorkom dat het beroemde orgel na de kostbare restauratie verandert in een museumstuk voor een kleine groep liefhebbers.
Kosten blijven ‘beheersbaar’
Naast muzikale en historische argumenten spelen ook praktische en financiële overwegingen mee. Een deel van het orgel was al in de richting van de Nordenstemming gerestaureerd. Volgens het Academiehuis vraagt de stap naar de Michaëlstemming slechts een beperkte aanpassing van het gerestaureerde rugwerk. Daardoor blijven de kosten voor de laatste fase „beheersbaar”.
De volledige restauratie kost ongeveer 2,1 miljoen euro. Het Rijk en de provincie dragen daar met subsidies aan bij. Daarnaast wordt geld ingezameld bij fondsen, donateurs en particulieren. Het Academiehuis meldde deze zomer dat nog altijd een financieel tekort resteert om de restauratie te voltooien.
Gemeente houdt afstand
De gemeente zegt zelf niet over de uiteindelijke stemming te gaan. Zwolle heeft geen restauratiesubsidie verstrekt en was niet betrokken bij de inhoudelijke keuze. Wel bevestigt het college dat de Michaëlstemming binnen de verleende omgevingsvergunning past.
Opvallend genoeg weet het college niet precies welke gebruikers en deskundigen bij het besluitvormingsproces zijn betrokken. Ook kan de gemeente niet beoordelen of het proces zorgvuldig en transparant is verlopen en of er voldoende draagvlak bestaat.
Wethouder Anja Roelfs bood beide partijen in april al aan om te bemiddelen. Van dat aanbod werd toen geen gebruikgemaakt. ChristenUnie en D66 vinden dat het conflict daarmee niet kan blijven liggen en drongen maandag opnieuw aan op een verbindende rol voor het college.
Of die bemiddeling er alsnog komt, is nog niet duidelijk. Ondertussen nadert de restauratie haar laatste fase en blijft de belangrijkste vraag onbeantwoord: brengt de gekozen stemming het historische orgel opnieuw tot leven, of wordt het Zwolse pronkstuk straks juist minder vaak bespeeld?
Lees hier ons eerdere verhaal over de vragen van de ChristenUnie rond het Schnitgerorgel.
