Peukenbrigade rukt uit in Zwolle met ‘Ghostbuster’-stofzuiger: binnenstad weer een stukje schoner
Zwolle – Wie dezer dagen door de binnenstad van Zwolle slentert, kan ze zomaar tegen het lijf lopen: jonge dames en heren met grijpers, een felblauwe zak en zelfs een ‘Ghostbusters-achtige’ stofzuiger op de rug. Doelwit? De hardnekkigste vorm van zwerfafval: de sigarettenpeuk.
De zogenoemde Peukenbrigade is in de stad actief om rokers aan te spreken op hun gedrag. Niet met een opgeheven vingertje, maar met een gesprek. “Wij willen mensen niet vertellen of ze wel of niet moeten roken,” zegt Lars de Werd van Hallo Gemeente / ABR uit Geffen (Noord-Brabant). “Maar als je rookt, gooi je peuk dan op de juiste manier weg.”
‘Ik gooi nooit afval op straat’
De Werd ziet het dagelijks gebeuren. “We doen veel onderzoek in winkelgebieden. Dan vragen we: gooit u wel eens afval op de grond? Mensen zeggen dan stellig: ‘Nooit, ik heb zo’n hekel aan zwerfafval.’ En ondertussen gooien ze hun peuk op de stoep.”
Hij lacht: “Je ziet dan bijna een error in het hoofd. Voor veel mensen voelt een sigarettenpeuk niet als afval, terwijl het dat natuurlijk wél is.”
En schadelijk ook. In filters zitten giftige metalen die bij regen in de bodem en het grondwater terechtkomen. “Er zijn onderzoeken waarbij je twee stukken grond naast elkaar ziet: één zonder peuken en één mét. Waar peuken liggen, groeit de beplanting aantoonbaar minder. Het effect op de natuur is echt zichtbaar.”
Ghostbusters met een peukenstofzuiger
De brigade pakt het opvallend aan. Naast grijpers en afvalzakken wordt ook een speciale peukenstofzuiger ingezet. “Dat ziet eruit als een soort Ghostbusters-apparaat op de rug,” vertelt De Werd. “Je zuigt er letterlijk de peuken mee op, ook langs randen waar de reguliere reiniging net niet bij kan.”
Het effect is tweeledig: de straat wordt schoner én mensen worden nieuwsgierig. “Je krijgt vanzelf aanspraak. Dat is hét moment om het gesprek aan te gaan. We vragen bijvoorbeeld: wat doet u normaal met uw peuk? Dan hoor je soms: ‘Ik gooi ’m in de put.’ Dan leggen we uit dat dat juist voor watervervuiling zorgt.”
Als alternatief deelt de brigade zogeheten zakasbakjes uit. “Veel mensen zeggen: ik stop het niet in mijn zak, dat stinkt. Met zo’n zakasbakje kan het wél.”
Focus op terrassen en studenten
De actie in Zwolle is onderdeel van een bredere aanpak. Naast het enthousiasmeren van inwoners voor opschoonacties, verschuift de focus binnenkort nadrukkelijk naar studenten en horecagebieden.
“Rond terrassen, scholen en het station zien we relatief veel peuken,” zegt De Werd. “Daar gaan we richting de zomer extra inzetten op bewustwording.”
Ook ondernemers worden betrokken. Met stickers als ‘Samen houden we de stad schoon’ wordt geprobeerd draagvlak te creëren. “We gaan met ze in gesprek. Vinden zij het belangrijk? Zo ja, dan kunnen ze dat ook uitstralen. Dat werkt psychologisch sterk: als je uitspreekt dat je het belangrijk vindt, handel je er sneller naar.”
Eén keer is niet genoeg
Volgens De Werd zit de kracht in herhaling. “Als je één keer met een team op pad gaat, bereik je weinig. Maar kom je vaker terug, dan bouw je iets op. Mensen zien dat de gemeente zich inzet en conformeren zich sneller aan die norm.”
Zichtbaarheid is daarbij cruciaal. “Vaak wordt er ’s ochtends vroeg schoongemaakt. Logisch, want dan is het rustig. Maar bezoekers zien dat niet. Als wij midden op de dag zichtbaar bezig zijn, denken mensen: hé, er wordt echt iets gedaan.”
Of het werkt? “Ja, zeker. Maar gedragsverandering kost tijd. Het is een kwestie van blijven herhalen, blijven aanspreken en vooral: het goede voorbeeld geven.”
