Voor €14,99 per uur zwartrijders tegenhouden in Zwolle: dit mogen de nieuwe controleurs wel en niet
Zwolle – Ze staan voor €14,99 bruto per uur in de frontlinie bij een spoorlijn waar agressie en zwartrijden al jaren een probleem zijn. De nieuwe perroncontroleurs bij de Vechtdallijn in Zwolle moeten reizigers zonder geldig kaartje tegenhouden voordat ze instappen. Maar zelf een boete uitschrijven kunnen ze niet. Ze zijn geen boa en hebben ook niet de geweldsbevoegdheden van speciaal veiligheidspersoneel.
Sinds vorige week staan de controleurs van de eerste tot de laatste trein bij de Vechtdallijn. Wie vanuit Zwolle richting Dalfsen, Ommen, Hardenberg of Emmen wil, moet eerst een geldig vervoersbewijs laten zien.
De medewerkers zijn niet in dienst van Arriva. „Dit zijn medewerkers die worden ingehuurd via een beveiligingsbedrijf”, zegt Arriva-woordvoerder Liesbeth Oelen.
Dat bedrijf is Veiligheidszorg Drenthe. In een actuele vacature voor de klus op station Zwolle wordt €14,99 bruto per uur geboden. Kandidaten moeten volgens de vacature vooral „stevig in hun schoenen” staan.
Geen boete, geen geweldsbevoegdheid
En dat is niet voor niets. De controleur staat als eerste tegenover een reiziger die zonder geldig kaartje de trein in wil.
Veel middelen om zelf op te treden heeft hij niet. De perroncontroleur controleert het kaartje en kan iemand de toegang tot de trein ontzeggen, maar kan zelf geen uitstel van betaling (red. boete) uitschrijven. Dat kunnen de Stewards BOA-OV van Arriva in de trein wel.
Wordt het grimmiger, dan komt een andere categorie personeel in beeld. Arriva heeft medewerkers Service & Veiligheid. Ook zij zijn boa, maar zij zijn speciaal opgeleid voor lastige en gevaarlijke situaties en beschikken, anders dan een gewone steward, over een geweldsbevoegdheid.
Bij NS is Veiligheid & Service eveneens een aparte veiligheidsfunctie. Deze NS-boa’s dragen een bodycam. Bovendien loopt dit jaar een proef met de korte wapenstok. Zwolle is één van de vier standplaatsen waar NS-medewerkers aan die proef deelnemen.
De ingehuurde perroncontroleurs hebben die bevoegdheden niet.
Maar wat als iemand gewoon doorloopt?
Dat roept een simpele vraag op: wat gebeurt er wanneer een zwartrijder zich niets van de controle aantrekt?
„De perroncontroleur schakelt de politie in wanneer iemand zonder geldig vervoerbewijs agressief reageert als hem of haar de toegang tot de trein wordt ontzegd”, zegt Oelen.
En er zijn reizigers die nog een stap verder gaan. Volgens Arriva proberen mensen de controle soms te omzeilen door over het spoor te lopen en voorin de trein in te stappen. In zulke gevallen is volgens de vervoerder ook NS Service & Veiligheid aanwezig om in te grijpen.
Maar zo’n bezetting is er lang niet altijd. Politie en boa’s staan niet de hele dag naast de perroncontroleurs. Zij zijn ook elders op het station actief en de politie is niet permanent aanwezig. RTV Focus Zwolle trof de perroncontroleurs de afgelopen dagen dan ook regelmatig alleen aan bij de Vechtdallijn.
Arriva liet zwartrijders al lopen
De extra controles komen niet uit de lucht vallen. Op de verbinding Zwolle–Emmen zijn al jaren problemen met zwartrijden en agressie. Arriva liet onlangs weten dat het aantal zwartrijders weer was toegenomen nadat eerdere uitgebreide controles waren verminderd.
Personeel kreeg bovendien de instructie om een zwartrijder te laten gaan wanneer een controlesituatie onveilig dreigt te worden. De veiligheid van medewerkers gaat in zo’n situatie voor.
Nieuwe bevoegdheid helpt juist hier nauwelijks
Ondertussen krijgen boa’s in het openbaar vervoer een nieuw hulpmiddel om de identiteit van reizigers vast te stellen: toegang tot gegevens uit het rijbewijzenregister. Maar juist op de Vechtdallijn verwacht Arriva daar weinig aan te hebben.
„In het algemeen zien we het als een stap voorwaarts dat BOA’s OV voor het checken van een ID toegang krijgen tot het rijbewijzenregister”, zegt Arriva. „Echter specifiek op de Vechtdallijnen zijn we hier niet mee geholpen.”
Volgens Arriva staat de groep zwartrijders en reizigers zonder identiteitsbewijs waarmee de vervoerder op deze lijn te maken heeft niet in het Nederlandse rijbewijzenregister en is deze groep ook niet bij een gemeente ingeschreven. Het gaat hierbij meestal om Veilige landers die vanaf het aanmeldcentrum in Ter Apel het land door reizen met de trein.
Arriva wil daarom dat zijn boa’s toegang krijgen tot de Basisvoorziening Vreemdelingen (BVV), waar de politie bij identiteitscontroles wel gebruik van kan maken.
De vervoerder vindt het veel te lang duren als dat pas in 2028 mogelijk wordt. „Om daarmee te wachten tot 2028 gaat er bij Arriva niet in”, laat het bedrijf weten.
Tot die tijd blijft bij reizigers zonder identiteitsbewijs uiteindelijk de politie nodig wanneer Arriva zelf niet met voldoende zekerheid kan vaststellen wie iemand is.
Drie soorten controleurs
De ingehuurde perroncontroleur staat onderaan die ladder. Hij controleert het kaartje vóór het instappen, maar is geen BOA. Een stap verder gaat de Steward BOA-OV van Arriva. Dat is feitelijk de conducteur in de trein. Die controleert vervoersbewijzen, kan een boete uitschrijven en bewaakt de orde. Bij dreigende agressie is de belangrijkste opdracht de-escaleren. En dan is er nog de Medewerker Service & Veiligheid. Ook dat is een BOA, maar met zwaardere bevoegdheden. Deze medewerkers worden juist ingezet als een situatie uit de hand dreigt te lopen. Zij hebben een geweldsbevoegdheid en kunnen onder voorwaarden iemand aanhouden en geweld gebruiken. Arriva vat het verschil zelf treffend samen: bij een incident doet de steward een stap terug, terwijl Service & Veiligheid juist een stap naar voren doet.
