Ambulance nodig, maar 112 doet het niet: in Zwolle testen ze wat er dán gebeurt
Zwolle – Je familielid wordt onwel en heeft dringend een ambulance nodig. Alleen: je telefoon doet het niet meer. Internet ligt eruit en ook 112 is niet bereikbaar. Wat dan? Precies dat scenario werd woensdag in Zwolle geoefend. In Holtenbroek ging de stroom er echt af en moest een tijdelijk noodsteunpunt laten zien of inwoners zonder de normale communicatiemiddelen tóch hulp kunnen krijgen.
In Wijkcentrum Holtenbroek is het woensdagmiddag een komen en gaan van inwoners, medewerkers en hulpverleners. Paarse hesjes met daarop ‘Noodsteunpunt’ lopen door het gebouw. Op tafels liggen formulieren, portofoons en radioapparatuur.
En buiten staat een groot rood noodaggregaat te draaien.
Want dit keer blijft het niet bij praten over een mogelijke langdurige stroomstoring. De elektriciteit in het wijkcentrum wordt daadwerkelijk uitgeschakeld. Alleen in het gebouw overigens: de rest van Holtenbroek heeft gewoon stroom.
De deur gaat niet eens meer open
En meteen blijkt hoe afhankelijk zelfs een noodsteunpunt van elektriciteit is.
„Op het moment dat wij een noodsteunpunt willen starten op een plek als er sprake is van een langdurige, grootschalige stroomuitval, heb je stroom nodig”, legt Ellen Buenk, communicatieadviseur van de gemeente Zwolle, uit.
Dat begint al bij iets heel simpels: binnenkomen.
„Anders gaat die deur niet eens open.” vertelt Beunk wijzend op de schuifdeuren van het wijkcentrum.
Daarom wordt eerst het technische deel getest. De stroom gaat van het wijkcentrum af en een noodaggregaat moet het gebouw vervolgens weer van elektriciteit voorzien.
„We oefenen dus ook echt het technische stuk. Het is een pilot. We hebben nog alles te leren.”
Het levert meteen een van de eerste lessen op: een gebouw aanwijzen als noodsteunpunt is één ding, zorgen dat het tijdens een echte blackout ook daadwerkelijk bruikbaar blijft is iets anders.
Medicijnen worden warm
Binnen krijgen deelnemers ondertussen kaartjes met problemen die tijdens een langdurige stroomstoring zomaar werkelijkheid kunnen worden.
Een man meldt zich bij de balie. Zijn medicijnen moeten gekoeld worden, maar zijn koelkast doet het niet meer.
„Ik heb medicijnen die bewaard moeten worden. Dat kan natuurlijk niet meer, want de koelkast is uit. Dus ik heb echt een probleem.”
Veel tijd heeft hij volgens het gespeelde scenario niet.
„Vierentwintig uur”, antwoordt hij op de vraag hoelang hij zonder kan. „Deze moeten gekoeld worden.”
Het is maar één van de situaties die voorbijkomen.
Een mantelzorger kan iemand verderop in de stad niet meer bereiken. Een ander staat met een lege telefoon. Weer iemand anders heeft dringend hulp nodig.
Buenk: „Het varieert echt van hulp in nood tot iemand die zegt: ik ben mantelzorger, ik krijg iemand niet meer te pakken en ik wil weten of het goed gaat.”
En dan is er het scenario waar het echt spannend wordt.
Ambulance nodig, maar 112 doet het niet
Een familielid wordt onwel. Er is een ambulance nodig.
Normaal pak je onmiddellijk je telefoon en bel je 112. Maar bij deze oefening wordt ervan uitgegaan dat juist die mogelijkheid is weggevallen.
Dan moet het noodsteunpunt een tussenstation worden. Binnen hebben de medewerkers een portofoon die ze gebruiken om de ambulance op te roepen. Want de meldkamer in Apeldoorn is door de stroomuitval ook niet meer bereikbaar.
Ok wordt gekeken naar alternatieven buiten het portofoonnetwerk van de Veiligheidsregio om. Buiten staat daarvoor opvallende apparatuur opgesteld. Zendamateurs van Noodnet Overijssel testen een alternatieve verbinding die juist bruikbaar moet zijn wanneer internet en mobiele telefonie uitvallen.
‘Help, ik heb een ambulance nodig’
Een van de mannen achter de apparatuur is Wijnand Bredewold van Noodnet Overijssel.
Normaal is zendamateur zijn vooral een hobby. Maar tijdens een grote storing kan die kennis ineens een heel ander doel krijgen.
„Wij kunnen gewoon verbindingen maken in heel Zwolle”, zegt Bredewold.
Niet alleen via spraak. Noodnet Overijssel werkt ook met een systeem waarmee korte tekstberichten via radioverbindingen kunnen worden verstuurd.
Bredewold vergelijkt het met een soort WhatsApp, maar dan zonder het gewone mobiele netwerk.
„Met die techniek zou je heel makkelijk een berichtje kunnen sturen naar het stadhuis bijvoorbeeld.”
Tijdens de oefening worden precies dat soort berichten nagebootst.
„Mensen gaan berichten sturen van: help, ik heb een ambulance nodig. Of: help, mijn huis staat in brand.”
Van Holtenbroek naar de hulpdiensten
Maar waar gaat zo’n melding vervolgens heen?
Daar komt de Veiligheidsregio in beeld.
Volgens Dirk-Jan Pullen van Veiligheidsregio IJsselland loopt tijdens een grote storing een belangrijke noodverbinding vanuit het noodsteunpunt naar het zogenoemde schakelpunt aan de Marsweg.
„Daar zitten de hulpdiensten samen”, legt Pullen uit. „En die hebben een directe lijn met de noodsteunpunten.”
In het oefenscenario wordt ervan uitgegaan dat de reguliere meldkamer niet bereikbaar is. Een melding uit Holtenbroek moet daarom via een noodlijn bij het schakelpunt terechtkomen.
„Daar komt dan de melding binnen”, zegt Pullen.
Vanuit dat punt moet vervolgens bijvoorbeeld een ambulance kunnen worden aangestuurd.
„Die ene lijn, die noodlijn die we nu hebben, moet gewoon vlekkeloos zijn.” En dan heeft Pullen het op dit moment over de eigen lijnen van de Veiligheidsregio. Maar het kan maar zo dat na evaluatie van de pilot ook de zendamateurs van het Noodnet Overijssel ingeschakeld gaan worden. Vandaag is vooral een test.
Niet alleen voor 112
Toch is het noodsteunpunt meer dan een alternatieve 112-balie.
Bewoners moeten er ook de meest actuele informatie kunnen krijgen over wat er aan de hand is.
„Wat is er aan de hand, voor zover dat bekend is? Hoe lang gaat het duren? Daar hebben we waarschijnlijk ook niet altijd meteen een antwoord op, maar hier moet wel de meest actuele informatie beschikbaar zijn”, zegt Buenk.
Daarnaast kunnen inwoners er problemen uit hun straat of buurt melden.
Geen internet meer? Geen telefoon? Dan kan iemand bijvoorbeeld doorgeven dat er ergens een kwetsbare bewoner alleen zit, dat een situatie uit de hand loopt of dat iemand dringend hulp nodig heeft.
Buenk: „Dan kun je dat signaal hier melden. Dat kan via het regionale punt worden doorgegeven, of er kan actie op worden ondernomen als dat nodig is.”
Buurtbewoners moeten elkaar ook helpen
En er is nog een functie.
Het noodsteunpunt moet mensen die iets kunnen betekenen bij elkaar brengen.
Iemand met medische kennis die wil helpen, kan zich melden. Net als iemand die bijvoorbeeld voor een oudere buur boodschappen kan doen of naar een kwetsbare bewoner kan omkijken.
„Het is ook een verbindpunt”, zegt Buenk.
Pullen noemt juist dat samenspel tussen inwoners een belangrijk onderdeel van de proef.
„Er zijn kwetsbaren en er zijn mensen die iets overhebben. Die moet je bij elkaar zien te brengen.”
Lege telefoon? Pech
Maar wie denkt dat een noodsteunpunt straks een soort crisisservicepunt wordt waar alles geregeld kan worden, heeft het mis.
Een van de deelnemers krijgt de opdracht binnen te lopen met een lege telefoon.
Kan die daar even aan de lader?
„Dat kan hier helaas niet”, zegt Buenk. „Het is geen oplaadpunt.”
De gedachte blijft dat inwoners zichzelf tijdens een crisis zo lang mogelijk moeten kunnen redden.
Het noodsteunpunt is bedoeld voor informatie, urgente meldingen en ondersteuning. Niet om alle gevolgen van een stroomstoring over te nemen.
Liften, winkels en stoplichten
En juist bij een langdurige stroomuitval kunnen die gevolgen snel groter worden.
Liften vallen stil. Automatische deuren werken niet meer. Koelingen in supermarkten stoppen ermee. Verkeerslichten kunnen uitvallen.
Pullen wijst zelfs op systemen waar de meeste inwoners normaal nauwelijks over nadenken.
„Ik denk ook aan rioolgemalen. Krijg je het afvalwater nog weg?”
Hoe langer de stroom wegblijft, hoe groter de problemen kunnen worden.
„We zijn echt gewend geraakt aan het feit dat stroom er altijd is”, zegt Pullen. „Nou, het kan maar zo zijn dat het een keer er niet meer is.”
Voor hulpdiensten kan dat meteen tot grote drukte leiden.
Alleen al mensen uit stilgevallen liften halen kan volgens de Veiligheidsregio veel capaciteit vragen.
„Dat is één van de prioriteiten die dan moet gebeuren.”
Hoeveel noodsteunpunten krijgt Zwolle?
Wijkcentrum Holtenbroek is voorlopig slechts een proeflocatie.
Het is nadrukkelijk niet zo dat dit straks het enige noodsteunpunt voor heel Zwolle wordt.
„In principe moet een noodsteunpunt wel op meer plekken in Zwolle”, zegt Buenk.
Hoeveel locaties er uiteindelijk nodig zijn, waar die moeten komen en welke apparatuur er standaard klaar moet staan, wordt nog onderzocht.
Ook de praktische vragen zijn groot.
Een noodaggregaat moet beschikbaar zijn. Er moet brandstof zijn. De communicatiemiddelen moeten blijven werken. En een steunpunt moet dichtbij genoeg zijn om ook zonder auto of openbaar vervoer bereikbaar te zijn.
Pullen: „Hoeveel noodsteunpunten je dan nodig hebt voor bijvoorbeeld Holtenbroek? Dat wordt onderzocht.”
Niet alleen Zwolle
Zwolle is niet de enige gemeente die hiermee experimenteert.
Alle elf gemeenten binnen Veiligheidsregio IJsselland doen mee. Ook in andere veiligheidsregio’s in Nederland worden verschillende varianten getest.
„We doen er uiteindelijk een landelijke evaluatie van”, zegt Pullen.
Daarbij wordt gekeken welke aanpak het beste werkt, welke apparatuur nodig is en hoe noodsteunpunten lokaal kunnen worden ingericht.
Voor Holtenbroek ging het woensdag nog om een oefening.
Kaartjes met verzonnen problemen. Een aggregaat dat klaarstond. Radioverbindingen die werden getest. Een nagebootste ambulanceoproep.
Maar precies dat is de bedoeling.
Want als de stroom ooit echt langdurig uitvalt, is er geen kaartje meer met daarop wat je moet doen.
