De Nederlandse dienstplicht gaat mogelijk flink veranderen. Jongeren tussen de 18 en 27 jaar kunnen in de toekomst verplicht worden om een enquête in te vullen, op gesprek te komen en mee te doen aan de selectie en medische keuring van Defensie. Daadwerkelijk het leger in gaan blijft voorlopig vrijwillig.
Defensie werkt aan een nieuw zogenoemd Dienmodel om het leger sneller te kunnen uitbreiden als de internationale veiligheid verslechtert. Staatssecretaris Derk Boswijk heeft de plannen toegelicht in een brief aan de Tweede Kamer.
Nog geen verplichte militaire dienst
Van een onmiddellijke terugkeer van de verplichte militaire dienst is geen sprake. Volgens Boswijk blijft vrijwilligheid de basis. Defensie wil het leger in de eerste plaats vullen met mensen die er zelf voor kiezen om militair of reservist te worden.
Wel wil het kabinet verschillende stappen voorbereiden waarmee jongeren steeds nadrukkelijker kunnen worden benaderd. Daarvoor wordt een systeem met vier niveaus uitgewerkt.
In de eerste stap mogen jongeren vrijwillig een enquête invullen. Ook mogen zij zelf beslissen of zij ingaan op een uitnodiging van Defensie.
In de volgende stappen worden steeds meer onderdelen verplicht:
Stap 1: de enquête en het reageren op een uitnodiging zijn vrijwillig.
Stap 2: het invullen van de enquête is verplicht, maar reageren op een uitnodiging blijft vrijwillig.
Stap 3: zowel de enquête als het reageren op een uitnodiging zijn verplicht.
Stap 4: de enquête, het gesprek en deelname aan de selectie en keuring zijn verplicht. Opkomen voor militaire dienst blijft in deze stap nog vrijwillig.
Het kabinet kan afhankelijk van de veiligheidssituatie besluiten een volgende stap te zetten. Defensie benadrukt dat jongeren en de rest van de samenleving bij de uitwerking van het plan moeten worden betrokken.
Selectieve opkomstplicht als uiterste redmiddel
Pas wanneer de internationale veiligheid sterk verslechtert en de krijgsmacht zeer snel moet groeien, kan een selectieve opkomstplicht in beeld komen. Dan kan ook de uiteindelijke opkomst verplicht worden.
Dat betekent niet dat automatisch alle jongeren worden opgeroepen. Bij een selectieve opkomstplicht wordt bepaald welke mensen Defensie daadwerkelijk nodig heeft en wie geschikt zijn om te dienen.
Kort of langer dienen
Voor mensen die vrijwillig bij Defensie willen dienen, komen twee routes. Het korte traject richt zich op de Nationale Weerbaarheidstraining en moet vooral meer reservisten opleveren.
Het lange traject is gebaseerd op het huidige Dienjaar. Deelnemers werken dan twaalf tot 24 maanden bij Defensie. Mochten in een uitzonderlijke situatie toch dienstplichtigen worden opgeroepen, dan volgen zij volgens de plannen het korte traject.
Nieuwe wet nodig
Het kabinet kan de verplichte onderdelen niet direct invoeren. Daarvoor moet eerst nieuwe wetgeving worden gemaakt. Defensie verwacht dat dit proces ongeveer twee jaar duurt.
Aan het einde van 2026 begint de verdere uitwerking van het Dienmodel. Wanneer de verschillende stappen daadwerkelijk kunnen worden ingevoerd, is nog niet bekend.
