Verslag: Raad bespreekt knelpunten en toekomst van beschermd wonen

Zwolle – De wachtlijsten voor beschermd wonen blijven een punt van zorg in Zwolle. Tegelijkertijd blijft een deel van de beschikbare middelen voor beschermd wonen onbenut. De gemeenteraad ging daarom met zorgaanbieders, woningcorporaties, maatschappelijke organisaties en andere deskundigen in gesprek over de oorzaken van de wachtlijsten en mogelijke oplossingen.

Centraal stond de vraag waarom mensen soms lang moeten wachten op een passende woonplek, terwijl er vanuit het Rijk geld beschikbaar is. Ook werd uitgebreid gesproken over de ontwikkeling van beschermd wonen naar beschermd thuis: minder mensen in een instelling en meer ondersteuning in de wijk.

Meer inzetten op preventie

Verschillende deelnemers benadrukten dat het voorkomen van instroom minstens zo belangrijk is als het creëren van extra woonplekken. Volgens hen kan eerder worden ingegrepen wanneer mensen problemen krijgen met wonen, psychische gezondheid of sociale contacten.

Daarbij werd gewezen op wijkvoorzieningen, buurtcentra en laagdrempelige ontmoetingsplekken. Ook het versterken van sociale netwerken kan volgens de deelnemers voorkomen dat mensen uiteindelijk intensieve zorg nodig hebben. Een belangrijke voorwaarde is wel dat hulpverleners elkaar snel weten te vinden en inwoners tijdig naar de juiste ondersteuning kunnen doorverwijzen.

Tegelijkertijd waarschuwden verschillende organisaties ervoor dat preventie niet voor iedereen voldoende is. De problematiek van een deel van de doelgroep wordt volgens hen steeds complexer. Voor deze mensen blijft een beschermde woonomgeving noodzakelijk.

Woningtekort blijft een belangrijke factor

Naast zorg en begeleiding kwam het tekort aan geschikte woningen nadrukkelijk aan de orde. Ouderen bijvoorbeeld in de zware zorg van het Leger des Heils kunnen soms pas doorstromen als er een zelfstandige of begeleide woning beschikbaar is. Deze groep heeft een bijzondere behandeling nodig omdat zij vaak kampen met bijvoorbeeld verslavingen. Woningcorporaties gaven aan dat zij al veel woningen beschikbaar stellen, maar ook rekening moeten houden met andere woningzoekenden. Groepen, zoals 18-jarigen die een beetje aan het experimenteren zijn, tja, dat hoort erbij, aldus de vertegenwoordiger van het SWT.

Volgens Openbaar Belang is bouwen een belangrijk onderdeel van de oplossing, maar kunnen niet alle woningen zonder meer worden toegewezen aan mensen uit de doelgroep. Ook de draagkracht van wijken speelt een rol. Woningcorporaties werken daarom met het principe van een zogenoemde ‘magische mix’: een evenwichtige samenstelling van bewoners binnen complexen en buurten.

De vraag vanuit de raad was of uitbreiding van de woningvoorraad het probleem zou oplossen. De deskundigen waren daar niet eenduidig over. Extra woningen zijn noodzakelijk, maar lossen volgens hen niet alle problemen rond zorg, begeleiding en doorstroming op.

Community wonen als alternatief

Een breed gedragen mogelijkheid is het uitbreiden van zogenoemde communities. Daarbij wonen mensen met verschillende achtergronden en ondersteuningsbehoeften bij elkaar, met begeleiding en aandacht voor onderlinge contacten.

Zwolle heeft hiermee al ervaring. Volgens betrokken organisaties zijn er inmiddels meerdere communities in de stad en kan deze aanpak op grotere schaal worden toegepast. Het voordeel zou zijn dat bewoners niet volledig op zichzelf staan, terwijl zij ook niet automatisch in een instelling hoeven te wonen.

De RIBW benadrukte daarnaast het belang van zogenoemde buurtcirkels, waarin mensen elkaar ondersteunen en hun sociale netwerk versterken. Volgens de organisatie kan dit helpen om mensen uit hun isolement te halen.

Zorgen over complexe doelgroep

Niet iedereen past echter binnen een community of een lichtere vorm van begeleiding. Met name mensen met ernstige psychische problemen, verslavingsproblematiek of meerdere problemen tegelijk vallen volgens de deelnemers nog te vaak tussen voorzieningen in.

De GGD IJsselland wees erop dat hulpverleners regelmatig mensen zien die zij onvoldoende kunnen helpen omdat er geen passende beschermde woonplek beschikbaar is. Ook de Herberg blijft volgens betrokkenen druk, terwijl een deel van de bezoekers zware problematiek heeft.

Er werd daarom gepleit voor meer variatie in het aanbod, waaronder tijdelijke respijtzorg, crisisplekken en woonvormen met begeleiding op afstand. Ook betere samenwerking met zorgkantoren kan volgens de deelnemers helpen om mensen met een indicatie voor de Wet langdurige zorg sneller uit de maatschappelijke opvang te laten doorstromen.

Regio moet meer verantwoordelijkheid nemen

Een ander punt van discussie was de verdeling van beschermd wonen over de regio. Zwolle heeft relatief veel plaatsen voor beschermd wonen in verhouding tot het aantal inwoners. Daardoor bouwen mensen uit andere gemeenten soms hun netwerk in Zwolle op en willen zij graag blijven wonen op een plek waar zij al hebben geïnvesteerd in sociale contacten.

De deelnemers pleitten daarom voor een betere regionale verdeling van woonplekken. Daarmee kan volgens hen zowel de instroom als de uitstroom evenwichtiger worden georganiseerd.

‘Er gebeurt veel moois’’

Aan het einde van het gesprek was er brede waardering voor de bestaande initiatieven in Zwolle, maar ook overeenstemming dat verdere stappen nodig zijn. Vooral voor mensen met de zwaarste en meest complexe problematiek zijn volgens de deelnemers nog onvoldoende passende oplossingen.

De RIBW pleitte voor ruimte om vernieuwende pilots uit te proberen, los van bestaande regels en financieringsstromen. Woningcorporaties benadrukten dat zij willen bijdragen aan nieuwe communities, maar dat regelgeving en financiële systemen soms onvoldoende aansluiten bij de gewenste vernieuwing.

De belangrijkste conclusie van het gesprek was daarmee niet dat één oplossing volstaat. Preventie, voldoende woningen, passende zorg, regionale samenwerking en ruimte voor maatwerk zullen volgens de betrokken partijen naast elkaar nodig zijn om de wachtlijsten daadwerkelijk terug te dringen.