Rijksmuseum en Mauritshuis kopen topstuk, maar eerst mag Kampen het tonen
Kampen – Een van de belangrijkste winterlandschappen van Hendrick Avercamp keert terug naar Nederland én is binnenkort als eerste te zien in zijn eigen Kampen. Het Rijksmuseum en het Mauritshuis hebben gezamenlijk het schilderij Colfspelers op het ijs uit circa 1625 gekocht. Vanaf 3 oktober krijgt het topstuk een prominente plek in het volledig vernieuwde Stedelijk Museum Kampen.
Op het schilderij staan vijf mannen en een jongen op een uitgestrekte ijsvlakte. In het midden haalt een welgestelde man uit om een bal te slaan. Hij speelt colf, een eeuwenoud balspel dat wordt beschouwd als een voorloper van het moderne golf.
Op de achtergrond vermaken mensen zich op het ijs. Ze schaatsen, wandelen en rijden met sleeën door het verstilde winterlandschap. Boven hen strekt zich een enorme, zachtgekleurde winterlucht uit.
Terug naar de stad van Avercamp
Het schilderij is vanaf 3 oktober te bewonderen tijdens de tentoonstelling Avercamp terug in Kampen: de 17e eeuw door de ogen van Hendrick en Barent. Daarmee krijgt Kampen de primeur van de bijzondere nieuwe aanwinst.
Voor museumdirecteur Nynke van der Wal is de komst van het schilderij een feestelijk onderdeel van de heropening van Stedelijk Museum Kampen.
“Wát een feest dat we in onze heropeningstentoonstelling deze prachtige nieuwe aanwinst van Hendrick Avercamp mogen tonen.”
Na afloop van de tentoonstelling zal het werk afwisselend in het Rijksmuseum in Amsterdam en het Mauritshuis in Den Haag te zien zijn.
Alsof je zelf op het ijs staat
Colfspelers op het ijs wijkt opvallend af van de vroegere winterlandschappen van Avercamp. In die werken kijkt de bezoeker vaak van bovenaf neer op een drukke ijsvlakte vol tientallen kleine figuren.
Hier koos de schilder voor een veel lager standpunt en een kleine groep mensen. De toeschouwer staat daardoor bijna op ooghoogte met de spelers.
“Alsof we bij ze op het ijs staan en zo ook een balletje mogen slaan”, omschrijft het Mauritshuis het effect. Het museum noemt de voorstelling een van de meest vernieuwende composities van Avercamp.
Van Houston naar Nederland
Het schilderij maakte eerder deel uit van de collectie van Edward en Sally Speelman. Het was langdurig in bruikleen bij het Museum of Fine Arts in Houston, waar het bekendstond onder de Engelse titel Ice Scene with Golfers.
Het Amerikaanse museum nam het werk in 2018 nog op in een selectie van twaalf kunstwerken die volgens zijn conservatoren de winter bijzonder treffend verbeelden.
Nu is het schilderij aangekocht door het Rijksmuseum en het Mauritshuis. Het is de eerste keer dat deze twee musea samen een schilderij verwerven.
Plezier én ontberingen
Avercamp schilderde niet alleen de winterpret. Zijn werk laat ook zien hoe zwaar de ijskoude winters in de zeventiende eeuw konden zijn. Europa bevond zich destijds in de zogenoemde Kleine IJstijd, een periode met regelmatig extreem koude winters.
Bevroren rivieren, grachten en meren veranderden in ontmoetingsplaatsen voor arm en rijk. Mensen schaatsten, visten, wandelden, vervoerden goederen en speelden spelletjes op het ijs.
“Natuurijs en winterpret zijn in Nederland al eeuwen onlosmakelijk met elkaar verbonden”, zegt Taco Dibbits, hoofddirecteur van het Rijksmuseum.
“Weinig verenigt ons land meer dan deze twee. Zodra de grachten, rivieren en meren dichtgevroren zijn, gaan jong en oud, arm en rijk massaal het ijs op. Dit schilderij van Avercamp is een van de mooiste winterlandschappen.”
De meester van het ijs
Hendrick Avercamp werd in 1585 geboren in Amsterdam, maar verhuisde als kind met zijn familie naar Kampen. Daar woonde en werkte hij het grootste gedeelte van zijn leven.
Avercamp kon niet spreken en was vermoedelijk doof. In historische documenten werd hij daarom aangeduid met de bijnaam ‘de Stomme van Kampen’. Hij ontwikkelde zich tot de eerste Nederlandse schilder die zich specialiseerde in winterlandschappen.
Zijn gedetailleerde ijsgezichten waren zo geliefd dat ze bekend kwamen te staan als ‘Avercampjes’. Ook zijn neef Barent Avercamp bleef na zijn dood in 1634 in dezelfde stijl schilderen.
Vernieuwd museum opent op 3 oktober
De tentoonstelling vormt tevens de heropening van het vernieuwde Stedelijk Museum Kampen. Voor Avercamp terug in Kampen worden veertien schilderijen en 54 werken op papier uit Nederlandse en buitenlandse musea, particuliere collecties en de eigen museumcollectie samengebracht.
Tegelijkertijd opent in de Voormalige Synagoge de familietentoonstelling IJspret met Avercamp. Kaarten voor beide tentoonstellingen zijn inmiddels verkrijgbaar.
De aankoop van Colfspelers op het ijs is mogelijk gemaakt met steun van het Mondriaan Fonds, de VriendenLoterij, Stichting Vrienden van het Mauritshuis en Vereniging Rembrandt.
