Je ziet Jan Cremer nu overal in Zwolle: vrijdag kun je zijn werk gratis bekijken
Zwolle – Je kunt momenteel bijna niet om Jan Cremer heen in Zwolle. Zijn jonge, uitdagende blik duikt op in bushokjes door de hele stad. Maar wie normaal gesproken niet zo snel een museum binnenstapt, heeft vrijdagavond een goede reden om toch eens naar binnen te lopen. Museum de Fundatie opent vier uur lang gratis de deuren voor de grote tentoonstelling over Cremer. En bij deze rebel hoort geen keurige museumstilte: er klinkt ook live jazz.
Vrijdag 7 augustus is het van 17.00 tot 21.00 uur Fundatie Friday. Iedereen kan dan gratis Museum de Fundatie aan de Blijmarkt binnen en daarmee ook de tentoonstelling Cremer in context – de vroege jaren bekijken.
Een tentoonstelling over de man die schilderde alsof hij met zijn doeken vocht, op motoren rondreed, de gevestigde orde provoceerde en met Ik Jan Cremer half Nederland op de kast joeg.
De man van ‘Ik Jan Cremer’
Jan Cremer werd in 1940 geboren in Enschede en overleed in 2024 in Amsterdam. Hij was bepaald geen kunstenaar die zich netjes binnen de lijntjes liet plaatsen.
Hij was schilder én schrijver en bouwde heel bewust aan zijn imago als enfant terrible. De jonge Cremer poseerde stoer, rookte, reed motor en liet graag merken dat hij weinig ophad met de keurige culturele wereld van zijn tijd.
In 1964 verscheen zijn spraakmakende roman Ik Jan Cremer. Het boek veroorzaakte veel ophef, maar werd tegelijkertijd een enorm verkoopsucces. De eerste druk van 5.000 exemplaren was binnen een week uitverkocht. In mei 1965 waren er al 180.000 exemplaren verkocht.
Het boek groeide uit tot een internationale bestseller en maakte van Cremer definitief een bekende Nederlander. Maar voordat heel Nederland hem als schrijver kende, was hij al volop bezig als beeldend kunstenaar.
‘Ik vecht met verf’
Ook als schilder wilde Cremer het anders doen. Geen brave composities of voorzichtig gekozen kleuren, maar verf, beweging en geweld op het doek.
In 1959 vatte hij zijn manier van werken zelf kernachtig samen: „Ik sodemieter verf op een doek, ik druip spat sla schop. Ik vecht met verf.”
In Parijs en Den Haag ontwikkelde hij zijn eigen peinture barbarisme. Hij werkte expressief met dikke lagen verf en mengde daar onder meer zand, jute en andere materialen doorheen.
Die vroege jaren staan centraal in de tentoonstelling in Zwolle.
Meer dan vijftig werken van Cremer
Museum de Fundatie heeft de grootste museale collectie werk van Jan Cremer in Nederland. Cremer in context – de vroege jaren is de eerste grote overzichtstentoonstelling na zijn overlijden.
Er zijn ruim vijftig werken van Cremer te zien. Daarnaast hangen ongeveer dertig werken van kunstenaars uit zijn tijd en zijn er circa veertig foto’s uit de Jan Cremer Photo Collection.
Die foto’s geven een bijzonder beeld van de jonge Cremer in de periode waarin hij zijn reputatie als kunstenaar, schrijver en provocateur opbouwde.
Cremer was toch niet zo’n buitenstaander
Dat is misschien wel het interessantste verhaal achter de tentoonstelling. Cremer presenteerde zichzelf graag als de buitenstaander die niets moest hebben van de gevestigde kunstwereld.
Maar helemaal los daarvan stond hij niet.
„Als je zijn werk naast dat van zijn tijdgenoten legt, zie je hoe diep hij geworteld was in de kunstwereld van zijn tijd en hoe hij zich daar tegelijkertijd tegen afzette”, zegt curator Karin van Lieverloo.
Volgens haar zat juist daarin de kracht van Cremer: „De enige manier voor Cremer om deel uit te maken van de kunstgeschiedenis, was door ermee te breken.”
Zijn ontwikkeling wordt in Zwolle daarom getoond naast kunststromingen als CoBrA, Pop Art, materieschilderkunst, abstract expressionisme en de École de Paris.
Ook werk van bekende tijdgenoten als Karel Appel, Armando, Bram Bogart, Lotti van der Gaag, Jacqueline de Jong, Dora Tuynman en Lucebert is in de tentoonstelling opgenomen.
Jazz hoort bij Cremer
Vrijdagavond blijft het bovendien niet bij kijken naar schilderijen.
Cremer was een groot liefhebber van jazz. Voor Fundatie Friday halen de Zwolse bassist Remco van Vugt en saxofonist Luuk de Vries daarom het Blue Note-repertoire naar het museum.
Van Vugt studeerde contrabas en basgitaar aan het ArtEZ Conservatorium in Zwolle en speelt onder meer bij Vangrail en jazz-fusionband VLOT.
De Vries studeerde in 2023 af aan de jazz- en popopleiding van ArtEZ in Zwolle. Hij speelt onder meer bij VLOT, New Sound Jazz Machine Big Band en het Millennium Jazz Orchestra.
Het optreden wordt georganiseerd in samenwerking met Stichting Jazz in Zwolle.
Zo ziet de gratis avond eruit
Je hoeft vrijdag niet precies om 17.00 uur voor de deur te staan. De gratis toegang geldt vier uur lang.
17.00 – 21.00 uur: gratis toegang tot Museum de Fundatie
18.30 – 19.00 uur: flitsrondleidingen door Cremer in context
19.30 – 20.15 uur: live jazz met Remco van Vugt en Luuk de Vries
Fundatie Friday vindt iedere eerste vrijdag van de maand plaats. Het museum combineert de gratis avondopenstelling met onder meer muziek, performances, lezingen, interviews en rondleidingen die aansluiten bij de lopende tentoonstellingen.
Ook na vrijdag nog te zien
De gratis toegang geldt vrijdagavond 7 augustus van 17.00 tot 21.00 uur. De tentoonstelling zelf blijft langer in Zwolle. Cremer in context – de vroege jaren is nog tot en met 20 september te zien in Museum de Fundatie aan de Blijmarkt 20.
Wie dus al weken langs Jan Cremer op straat loopt en zich afvraagt wat er achter die naam, die blik en dat rebelse imago schuilgaat, kan vrijdagavond zonder entreeprijs zelf gaan kijken.
