Partner overleden, maar geen nabestaandenpensioen? AFM waarschuwt voor pijnlijke verrassingen

Een partner verliezen is al ingrijpend genoeg. Maar wat als daarna blijkt dat er helemaal geen nabestaandenpensioen wordt uitgekeerd? Of dat het bedrag veel lager is dan gedacht? Volgens de Autoriteit Financiële Markten (AFM) kunnen Nederlanders hierdoor in schrijnende situaties terechtkomen. De toezichthouder waarschuwt dat mensen soms niet weten dat hun partner onvoldoende verzekerd is. Vooral wie samenwoont, van baan verandert of tijdelijk zonder werk zit, moet goed opletten.

De AFM slaat alarm omdat het bij nabestaandenpensioen niet alleen gaat om wat iemand tijdens zijn werkzame leven heeft opgebouwd. Ook de voorwaarden van de pensioenregeling, de registratie van een partner en veranderingen in de persoonlijke situatie spelen een belangrijke rol.

Daardoor kan iemand jarenlang in de veronderstelling leven dat alles voor zijn partner geregeld is, terwijl dat niet zo hoeft te zijn.

Partner overleden, maar geen pensioen

Het nabestaandenpensioen is bedoeld om partners en kinderen na een overlijden gedeeltelijk te beschermen tegen het wegvallen van inkomen. Het bestaat onder meer uit partnerpensioen en wezenpensioen.

Maar niet iedereen is automatisch verzekerd. Volgens de AFM zijn er situaties waarin mensen zich er niet van bewust zijn dat ze geen dekking hebben.

Dat kan pas duidelijk worden wanneer een partner overlijdt. Juist dan, wanneer nabestaanden met verdriet en allerlei praktische zaken te maken hebben, kan ook nog een financieel probleem ontstaan.

De AFM wil daarom dat pensioenfondsen en verzekeraars hun deelnemers veel duidelijker informeren. Niet alleen door informatie beschikbaar te stellen, maar ook door tijdig te waarschuwen wanneer iemand zelf iets moet regelen.

Samenwonen? Dan moet je extra opletten

Een belangrijke risicogroep bestaat uit stellen die samenwonen zonder getrouwd te zijn of een geregistreerd partnerschap te hebben.

Bij pensioenregelingen kunnen voorwaarden gelden voor het erkennen van een partner. Soms moet de partner vooraf worden aangemeld. Wie dat vergeet, kan voor problemen komen te staan.

Dat speelt bijvoorbeeld bij pensioenfonds ABP, waar veel werknemers in het onderwijs en bij de overheid pensioen opbouwen of hebben opgebouwd.

ABP geeft aan dat ongehuwd samenwonenden onder de huidige regeling hun partner zelf moeten aanmelden. Daarvoor gelden voorwaarden, waaronder een samenlevingscontract.

Voor mensen die getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, krijgt ABP de gegevens doorgaans automatisch via de gemeente.

Met de nieuwe pensioenregels wordt het partnerbegrip ruimer. Daardoor kunnen samenwonende partners onder voorwaarden ook na een overlijden aantonen dat zij een gezamenlijke huishouding voerden.

Maar zolang niet iedere pensioenregeling is overgestapt, blijft het belangrijk om de eigen voorwaarden te controleren.

Bij een nieuwe baan kan de verzekering veranderen

Ook mensen die ontslag nemen, een andere baan krijgen of tijdelijk stoppen met werken, lopen risico.

In het nieuwe pensioenstelsel wordt het partnerpensioen bij overlijden vóór de pensioendatum doorgaans verzekerd op risicobasis. Dat betekent dat de dekking gekoppeld is aan deelname aan de pensioenregeling.

Wie uit dienst gaat en geen nieuwe baan heeft, blijft volgens de nieuwe regels nog drie of zes maanden verzekerd, afhankelijk van de pensioenregeling. Daarna kan de dekking stoppen als er geen andere voorziening of voortzetting is geregeld.

Bij een WW- of Ziektewet-uitkering kan de dekking onder voorwaarden langer doorlopen.

Wie verzekerd wil blijven, kan bij de pensioenuitvoerder informeren naar vrijwillige voortzetting. Daarvoor kan een deel van het opgebouwde pensioen worden gebruikt, waardoor het eigen ouderdomspensioen lager wordt.

Bestaande opgebouwde partnerpensioenrechten uit oudere regelingen kunnen daarnaast blijven bestaan. Wat precies geldt, hangt af van de persoonlijke situatie en de pensioenregeling.

Wat verandert er bij ABP?

ABP is van plan op 1 januari 2027 over te stappen op de nieuwe pensioenregels. Dat kan gevolgen hebben voor de manier waarop het nabestaandenpensioen wordt geregeld.

Daarom is het verstandig om niet alleen te kijken hoeveel ouderdomspensioen iemand later krijgt, maar ook welk bedrag de partner ontvangt bij overlijden.

Vooral het verschil tussen overlijden vóór en na de eigen pensioendatum is belangrijk. Daarvoor kunnen verschillende regels gelden.

Wie bij ABP is aangesloten, kan via MijnABP controleren of de partner geregistreerd is en welke voorwaarden gelden.

Pensioenen mogelijk flink omhoog in 2027

De nieuwe pensioenregels kunnen voor deelnemers ook gunstig uitpakken. Zo schreven we eerder dat pensioenfondsen ABP en PME er financieel aanzienlijk beter voor staan en dat bij PME in 2027 zelfs een gemiddelde pensioenverhoging van 12,6 procent mogelijk is.

Lees ook: Pensioen bij ABP en PME mogelijk flink omhoog in 2027: zoveel kun je extra krijgen.

Die mogelijke verhogingen gaan over de pensioenuitkeringen. Of een partner bij overlijden recht heeft op nabestaandenpensioen, is een andere kwestie. Daarvoor gelden afzonderlijke voorwaarden.

Dit moet je nu controleren

De waarschuwing van de AFM betekent niet dat iedereen zijn nabestaandenpensioen dreigt kwijt te raken. Wel kan het verstandig zijn om een aantal zaken na te lopen.

• Controleer je partnerregistratie. Staat je partner geregistreerd bij je pensioenfonds of pensioenverzekeraar?
• Bekijk het bedrag bij overlijden. Hoeveel ontvangt je partner als je vóór of na je pensioendatum overlijdt?
• Controleer de gevolgen van uitdiensttreding. Blijft je partner verzekerd wanneer je van baan verandert of zonder werk komt te zitten?
• Let op veranderingen in je relatie. Samenwonen, trouwen, scheiden of uit elkaar gaan kan gevolgen hebben voor de pensioenrechten.
• Vraag wanneer jouw pensioenregeling verandert. Pensioenuitvoerders stappen niet allemaal op hetzelfde moment over naar de nieuwe regels.

Een overzicht van de pensioenen die je hebt opgebouwd, is te vinden via Mijnpensioenoverzicht.nl. Voor de precieze partnerregistratie en verzekeringsvoorwaarden moet je bij je eigen pensioenuitvoerder zijn.

Na het overlijden van een partner kan naast het verdriet ook financiële onzekerheid ontstaan. De AFM waarschuwt voor onverwachte problemen met het nabestaandenpensioen. Foto: RTV Focus (archief).

AFM wil dat pensioenfondsen zelf in actie komen

De toezichthouder vindt dat de verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij deelnemers en nabestaanden mag liggen.

Pensioenuitvoerders moeten volgens de AFM zelf actief controleren of mensen voldoende duidelijkheid hebben over hun nabestaandenpensioen. Ook moeten zij zich inspannen om na een overlijden alle rechthebbenden te vinden.

Daarnaast wil de AFM dat nabestaanden begrijpelijke uitleg krijgen over hoeveel geld ze ontvangen, wanneer de uitkering begint en hoe deze zich later ontwikkelt.

Sommige pensioenuitvoerders bieden daarvoor al persoonlijke begeleiding of een speciaal aanspreekpunt aan. De AFM noemt dat goede voorbeelden.

Nieuwe pensioenregels uiterlijk in 2028

De wijzigingen maken deel uit van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. De nieuwe regels voor nabestaandenpensioen moeten uiterlijk op 1 januari 2028 van toepassing zijn.

Voor veel huishoudens is het daarom belangrijk om juist nu te kijken wat er is geregeld. Want de zekerheid die iemand denkt te hebben, hoeft niet altijd overeen te komen met de werkelijke dekking.

Meer informatie: Bekijk de uitleg van de Rijksoverheid en de voorwaarden van ABP voor samenwonenden.