Nieuws uit ZwollePolitiekVoorpagina

Vier op de tien statushouders bijna acht jaar in de bijstand: kabinet wil ingrijpen

Den Haag – Vier op de tien onderzochte statushouders blijven jarenlang afhankelijk van de bijstand. Gemiddeld ontvangen zij bijna acht jaar lang een uitkering en meer dan de helft van deze groep heeft in die periode nooit geregistreerd werk of onderwijs. Dat blijkt uit nieuw onderzoek dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zelf liet uitvoeren. Het kabinet wil voorkomen dat nieuwkomers langdurig in de bijstand terechtkomen en onderzoekt zelfs een aparte regeling.

Onderzoeksbureau Atlas Research volgde 44.374 statushouders die tussen 2014 en 2016 naar Nederland kwamen. Acht jaar lang werd gekeken of zij werkten, een opleiding volgden of een uitkering ontvingen.

De onderzoekers zien grote verschillen. Een deel vindt na enkele jaren betaald werk. Maar bij een aanzienlijke groep lukt dat nauwelijks en blijft de bijstand jarenlang de belangrijkste inkomstenbron.

Bijna acht jaar afhankelijk van bijstand

De grootste groep, bijna 40 procent van alle onderzochte statushouders, volgt een traject van langdurige uitkeringsafhankelijkheid. Het gaat om ruim 17.700 mensen.

Gemiddeld ontvingen zij gedurende 31 van de 32 onderzochte kwartalen bijstand. Dat komt neer op zeven jaar en negen maanden binnen de achtjarige onderzoeksperiode.

Meer dan de helft van deze groep, 56 procent, had gedurende die acht jaar nooit geregistreerd werk en volgde ook geen geregistreerd onderwijs.

Zelfs aan het einde van het onderzoek had minder dan één op de vijf mensen in deze groep betaald werk. Daarbij ging het meestal om flexibele banen.

Hoe vergaat het statushouders in acht jaar?

40% – Langdurig in de bijstand
Ontvangt gemiddeld bijna acht jaar bijstand. Betaald werk komt nauwelijks van de grond.


40% – Vindt uiteindelijk werk
Begint gemiddeld na twee tot drieënhalf jaar met werken. Via flexwerk, een vaste baan of als ondernemer.


20% – Onderwijs of weinig eigen inkomen
Een deel volgt vooral een opleiding. De rest werkt weinig en heeft geregeld geen eigen inkomen uit werk of uitkering.

Afgeronde cijfers uit onderzoek van Atlas Research onder 44.374 statushouders, acht jaar gevolgd na plaatsing in een gemeente.

Gezamenlijke verblijfsruimte met gekleurde banken en COA-wandschildering in de vluchtelingenopvang aan de Meeuwenlaan in Zwolle
Gezamenlijke verblijfsruimte in de COA-opvang aan de Meeuwenlaan in Zwolle. Foto: RTV Focus (archief).

Maar een grote groep vindt uiteindelijk wel werk

Het onderzoek laat ook een heel ander beeld zien. Ongeveer vier op de tien statushouders volgen een traject waarin betaald werk uiteindelijk een belangrijke rol krijgt.

Een deel vindt gemiddeld na twee jaar een eerste baan en groeit vervolgens door naar vast werk. Bij deze groep heeft na acht jaar 60 procent een vast contract.

Anderen doen er langer over. Zij vinden gemiddeld pas na drieënhalf jaar hun eerste baan en blijven vaak aangewezen op tijdelijke contracten. Ook ontvangen zij gemiddeld langer bijstand voordat het werk op gang komt.

Een kleinere groep gaat na enkele jaren als ondernemer aan de slag. Daarnaast zijn er statushouders die vooral onderwijs volgen en dat vaak combineren met werk.

Niet iedereen die buiten de langdurige bijstandsgroep valt, heeft dus automatisch een vaste baan of voldoende eigen inkomsten. Het onderzoek laat vooral zien hoe verschillend de routes naar werk verlopen.

Oudere statushouders komen moeilijk aan de slag

Vooral de leeftijd waarop statushouders in Nederland aankomen, blijkt een groot verschil te maken.

Wie tussen zijn 18e en 35e arriveert, heeft volgens de onderzoekers een aanzienlijk grotere kans om uiteindelijk een werktraject te volgen.

Voor statushouders die bij aankomst 45 jaar of ouder waren, zijn de vooruitzichten veel minder gunstig. Volgens het onderzoeksmodel heeft meer dan 80 procent van deze groep een kans om in het traject van langdurige uitkeringsafhankelijkheid terecht te komen.

Ook tussen mannen en vrouwen bestaan grote verschillen. Mannen die tussen hun 18e en 35e aankwamen, hebben volgens de berekeningen een drie tot vier keer zo grote kans op een werktraject als vrouwen van dezelfde aankomstleeftijd.

Kabinet wil voorkomen dat nieuwkomers in de bijstand belanden

Minister Thierry Aartsen van Werk en Participatie wil dat meer statushouders sneller aan het werk gaan. Dat schrijft hij vrijdag 20 november in een brief aan de Tweede Kamer.

De minister maakt zich vooral zorgen over de instroom van jonge statushouders in de bijstand. Hij verwijst daarbij naar een eerdere factsheet van Atlas Research over bijstandsgebruik. Het nieuwe achtjarige onderzoek wordt niet rechtstreeks als onderbouwing genoemd.

Het kabinet wil dat nieuwkomers al tijdens hun verblijf in de asielopvang beginnen met werken. Ook tijdens de inburgering moet betaald werk een grotere rol krijgen.

Daarvoor wil het kabinet nauwer samenwerken met werkgevers. Nieuwkomers moeten eerder de kans krijgen werkervaring op te doen, in plaats van pas na hun verhuizing naar een gemeente aan de slag te gaan.

Computerruimte met beeldschermen en werkplekken in de COA-opvanglocatie aan de Meeuwenlaan in Zwolle
Computerruimte in de COA-opvang aan de Meeuwenlaan in Zwolle. Het kabinet wil nieuwkomers eerder begeleiden richting werk. Foto: RTV Focus (archief).

Verhuizen mag geen baan kosten

Een ander probleem ontstaat wanneer een statushouder vanuit een opvanglocatie naar een gemeente verhuist.

Wie tijdens de opvang al een baan heeft gevonden, moet die volgens de minister kunnen behouden. Nu kunnen verschillen in financiële ondersteuning ervoor zorgen dat werken minder aantrekkelijk wordt dan het ontvangen van een uitkering.

Aartsen onderzoekt daarom of werkende nieuwkomers bij hun verhuizing voor bepaalde vergoedingen dezelfde aanspraken kunnen krijgen als uitkeringsgerechtigden. Het gaat bijvoorbeeld om ondersteuning via de bijzondere bijstand.

Statushouders die toch in de bijstand terechtkomen, moeten bovendien sneller begeleiding naar betaald werk krijgen. Daarvoor wil het kabinet onder meer gebruikmaken van bestaande sociaal ontwikkelbedrijven.

Zelfs een aparte regeling op tafel

Het kabinet onderzoekt bovendien of nieuwkomers een aparte regeling moeten krijgen, naast of voorafgaand aan de bestaande bijstand.

Zo’n regeling zou vanaf het begin meer gericht moeten zijn op werk en financiële zelfstandigheid.

Een besluit is daarover nog niet genomen. Ook is nog onbekend welke voorwaarden zouden gelden en wanneer zo’n regeling eventueel kan worden ingevoerd.

Ook lange asielprocedure speelt een rol

Atlas Research wijst erop dat de problemen niet uitsluitend samenhangen met leeftijd en persoonlijke omstandigheden.

Ook de duur van de asielprocedure en de mogelijkheden om werk te vinden in de gemeente waar iemand terechtkomt, spelen een rol.

Een snellere plaatsing in een gemeente en een betere bereikbaarheid van banen hangen samen met gunstigere routes naar werk en onderwijs.

Slaapkamer met twee bedden en een tafel in de COA-vluchtelingenopvang aan de Meeuwenlaan in Zwolle
Een slaapkamer in de COA-opvanglocatie aan de Meeuwenlaan in Zwolle. Foto: RTV Focus (archief).

De onderzoekers benadrukken dat hun studie geen oorzaken geeft. Gegevens over bijvoorbeeld taalvaardigheid, gezondheid en eerdere opleidingen ontbreken. Ook vrijwilligerswerk en zorgtaken blijven buiten beeld.

Bovendien gaat het om statushouders die tussen 2014 en 2016 arriveerden en onder de toenmalige inburgeringsregels vielen. De uitkomsten kunnen daarom niet zomaar worden toegepast op statushouders die tegenwoordig naar Nederland komen.

Wanneer verandert er iets?

Hoewel het kabinet de afhankelijkheid van de bijstand wil verminderen, moeten veel plannen nog worden uitgewerkt. Zo is nog niet bekend wanneer een eventuele aparte regeling voor nieuwkomers zou kunnen worden ingevoerd.

Ook is niet duidelijk hoeveel statushouders door de maatregelen daadwerkelijk sneller aan het werk zullen komen.

Minister Aartsen heeft aangekondigd de Tweede Kamer vóór de zomer van 2027 verder te informeren over de voortgang.

Of de nieuwe kabinetsaanpak ervoor zal zorgen dat minder statushouders jarenlang afhankelijk blijven van een uitkering, moet de komende jaren blijken.

 

FOCUS NIEUWSBRIEF

Van het belangrijkste nieuws uit Zwolle tot de leukste weekendtips: elke donderdag in je inbox.

Lees ook dit over Zwolle