Duizenden boetes voor zwartrijdende asielzoekers ongeldig: minister kan niets meer doen
Zwolle – Duizenden boetes die zijn uitgedeeld aan asielzoekers die zonder geldig kaartje reisden op de Vechtdallijn tussen Zwolle en Emmen blijven ongeldig. Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie noemt de situatie onwenselijk, maar kan de boetes niet alsnog geldig maken. De reden: bij het uitschrijven ervan is jarenlang een COA-pas gebruikt om reizigers te identificeren, terwijl die pas daarvoor juridisch niet voldoende is.
De kwestie speelt al langer op de spoorlijn tussen Zwolle, Emmen en het aanmeldcentrum in Ter Apel. Arriva heeft daar veel te maken met reizigers zonder geldig vervoersbewijs. Een aanzienlijk deel van de boetes wordt volgens de vervoerder uitgeschreven aan bewoners van COA-locaties.
Duizenden boetes kunnen niet worden geïnd
Het probleem zit in de manier waarop reizigers werden geïdentificeerd. Asielzoekers konden zich bij controles volgens Arriva lange tijd identificeren met hun COA-pas. Op die pas staan onder meer een naam en foto.
Maar een COA-pas is geen wettelijk identiteitsbewijs. Dat is bijvoorbeeld een Vreemdelingen Identiteitsbewijs wel.
Reizigers worden gecontroleerd bij station Zwolle. © RTV Focus Zwolle
Begin 2025 kreeg het Openbaar Ministerie signalen van de Matching Autoriteit, die controleert of personen bij processen-verbaal op de juiste manier zijn geïdentificeerd. Daaruit bleek dat bij veel boetes op de lijn Zwolle-Emmen alleen gegevens van een COA-pas waren gebruikt.
Daardoor kon de identiteit van de betreffende reizigers juridisch niet voldoende worden vastgesteld.
COA-pas geregistreerd als officieel document
Bij duizenden boetes registreerde Arriva volgens de minister nummers van COA-passen op een manier waardoor het leek alsof deze afkomstig waren van een rechtsgeldig identiteitsdocument.
Toen dit werd ontdekt, kreeg de vervoerder te horen dat de boetes niet rechtsgeldig waren.
Dat betekent dat de eerder uitgeschreven boetes niet alsnog kunnen worden geïnd.
Minister noemt situatie onwenselijk
De kwestie leidde eerder tot Kamervragen. Minister Van den Brink erkent in zijn beantwoording dat de situatie voor Arriva en zijn medewerkers problematisch is.
Een correcte identificatie is volgens hem echter noodzakelijk voordat een boete kan worden opgelegd en geïnd.
De minister benadrukt tegelijkertijd dat zwartrijden niet geaccepteerd mag worden. “Reizen zonder geldig vervoerbewijs is voor niemand acceptabel en moet worden tegengegaan en waar nodig gesanctioneerd”, schrijft hij.
Tientallen boetes per dag
De aantallen op de Vechtdallijn zijn fors. Arriva meldde richting het ministerie dat in 2025 gemiddeld ongeveer 75 boetes per dag werden uitgeschreven.
Naar schatting 80 tot 90 procent daarvan betrof bewoners van een COA-locatie.
Toezichthouders bij de Blauwnet-perrons op station Zwolle. © RTV Focus Zwolle
De spoorlijn Zwolle-Emmen wordt veel gebruikt door reizigers van en naar Ter Apel. Vooral zwartrijden door veiligelanders en uitgeprocedeerde asielzoekers zorgt volgens Arriva al langere tijd voor problemen.
Politie nodig bij controle
Voor medewerkers van Arriva levert de situatie een praktisch probleem op. Wanneer iemand zonder geldig vervoersbewijs ook geen geldig identiteitsbewijs kan tonen, kan een boa van de vervoerder de identiteit niet altijd zelfstandig vaststellen.
In dat geval moet de politie worden ingeschakeld.
Arriva waarschuwde eerder dat medewerkers hierdoor bij controles telkens afhankelijk kunnen worden van politie-inzet.
Boa’s moeten toegang krijgen tot database
Het kabinet werkt daarom aan een structurele oplossing. Boa’s moeten in de toekomst toegang kunnen krijgen tot de Basisvoorziening Vreemdelingen. In die database staan gegevens waarmee de identiteit van vreemdelingen kan worden gecontroleerd.
Daarvoor moet echter eerst de wet worden aangepast.
Tot die tijd wil de minister samen met Arriva kijken naar tijdelijke oplossingen. Voor de duizenden boetes die al verkeerd zijn uitgeschreven, komt dat te laat.
