Kunst & CultuurNieuws uit ZwolleVoorpagina

‘Wij moeten zelf de bel luiden’ Indringende expositie in Museum de Fundatie viert terugkeer Benin Bronzen én de kracht van een levende cultuur

Zwolle  – Ze hurkt bij haar monumentale wandkleed, pakt voorzichtig een klein belletje vast en glimlacht. “Dit is van de Biënnale van Venetië,” zegt ze. “Het is een wake-up call. Wij moeten zélf onze verhalen vertellen.”

Met die boodschap raakt de Nigeriaanse kunstenaar Osaru Abaseki – één van de tien deelnemers aan Back to Benin – precies de kern van de indrukwekkende tentoonstelling in Museum de Fundatie. Niet alleen gaat een eeuwenoude Benin Bronzen plaat na jaren eindelijk terug naar Nigeria, ook hedendaagse kunstenaars laten zien dat de cultuur van Benin springlevend is.

En dat het verhaal allang niet meer alleen over roofkunst gaat.

Bel als oproep

Haar wandkleed is een explosie van textiel, symboliek en geschiedenis. Onderaan bungelen kleine objecten, verwijzingen naar traditie, spiritualiteit en gemeenschap. Tussen de lagen stof en draad hangt een bescheiden bel.

Die bel reisde mee naar de Biënnale van Venetië, vertelt Obaseki. En hier in Zwolle krijgt hij een nieuwe betekenis.

“Zoals je een bel luidt om mensen bij elkaar te roepen, zo moeten wij onze eigen geschiedenis luiden,” zegt ze. “Niemand kan ons verhaal beter vertellen dan wijzelf.”

Van roof naar reparatie

Benin-bronzen plaat met afbeelding van een moddervis tentoongesteld tijdens de tentoonstelling Back to Benin in Museum de Fundatie in Zwolle
De Benin-bronzen plaat met de symbolische moddervis die wordt teruggegeven aan Nigeria. (Foto © RTV Focus Zwolle)

De tentoonstelling draait om één centrale bronzen plaat uit de collectie van Museum de Fundatie. Die werd in 1937 aangekocht, maar maakte oorspronkelijk deel uit van de kunstschatten die in 1897 door Britse troepen werden geroofd uit het koninkrijk Benin.

In 1897 verwoestten Britse militairen Benin City, vermoordden duizenden mensen en namen honderden kunstwerken mee naar Europa en de VS.

Museumdirecteur Bearnice Borman besloot het werk te laten onderzoeken – en terug te geven.

“Restitutie is niet alleen het terugbrengen van een object,” benadrukt ze in haar toelichting. “Het gaat om herstel van herinnering, van taal, van waardigheid.”

In november 2025 werd in Nigeria het officiële overdrachtsdocument getekend. Een bijzonder moment, aldus Borman. Na afloop van de tentoonstelling keert de bronzen plaat definitief terug naar Benin City.

Maar Back to Benin is geen expositie over verlies.

Het is een viering van continuïteit.

‘Benin is niet dood’

Detail van textielinstallatie van Victor Ehikhamenor met religieuze symboliek tijdens Back to Benin
Detail van het werk van Victor Ehikhamenor. (Foto © RTV Focus Zwolle)

Dat zie je in elk werk.

Victor Ehikhamenor toont grote, met de hand geperforeerde papieren panelen: replica’s van historische bronzen platen die verspreid zijn over musea wereldwijd. Hij fotografeert ze uit oude catalogi en vertaalt ze in kwetsbaar papier.

“De bronzen zijn weggehaald,” legt hij uit. “Maar de beeldtaal is gebleven. We werken door.”

In een andere zaal hangt een gigantisch textielwerk vol kleine kruisjes en rozenkransen. Ehikhamenor onderzoekt hier de spanning tussen christendom en traditionele Edo-spiritualiteit.

“Het is geen tegenstelling,” legt hij uit. “Het is dualiteit. Wij leven met beide.”

Naast zijn werk staat een beeld met de armen omhoog – een Congolese ‘regenmaker’ uit de collectie van het museum. De opgeheven armen doen denken aan gebed, maar ook aan kracht. Aan overgave én verzet.

Vrouwen, water en haar

Een kunstenaar uit Lagos werkt met lange, golvende haarstructuren. Haar is bij Taiye Idahor geen kapsel, maar archief. “Haar draagt geschiedenis,” zegt ze. “Het is een verbinding met voorouders.”

Ze koppelt dat aan de moddervis uit de bronzen plaat: ogenschijnlijk gewoon een vis, maar in werkelijkheid een symbool van overleving, spiritualiteit en koninklijke macht.

Water stroomt door haar werk – het is een metafoor voor het vrouwelijke in de Edo-cultuur. Een combinatie van zachtheid en kracht. Voor iets dat nooit stilstaat.

Haar werk grijpt terug op de iconografie van de beroemde Benin-bronzen – waaronder de moddervis, symbool voor de Oba (koning) die tussen twee werelden beweegt: land en water, menselijk en spiritueel. Maar ze vertaalt het naar het nu. Met vrouwelijke figuren, golvende patronen en een nadruk op gemeenschap.

Water, zegt ze, is vrouwelijk. Stromend. Verbindend. Net als herinnering.

Geen nostalgie

Installatie met rood zand als verwijzing naar de
Installatie met rood zand verwijst naar de stadsmuren van Benin. (Foto © RTV Focus Zwolle)

Curator Ott-Christiaan Bae (die samen met het team de tentoonstelling samenstelde) benadrukt dat Back to Benin geen nostalgische ode is aan een verloren rijk.

“Het gaat niet om een exotische blik op Afrika,” stelt ze. “En ook niet om schuld en schaamte alleen. Het gaat om complexiteit. Om meerdere verhalen tegelijk.”

De centrale bronzen plaat is niet langer alleen een museumobject, maar een ontmoetingsplek. Een beginpunt voor dialoog.

 

De bel blijft klinken

Nigeriaanse kunstenaar Osaru Obaseki toont de symbolische bel aan haar wandkleed tijdens Back to Benin in Museum de Fundatie
Osaru Obaseki bij haar wandkleed met de symbolische bel. (Foto © RTV Focus Zwolle)

Wat bijblijft, is de bel.

Een klein object in een groot verhaal. Een oproep om zelf het narratief in handen te nemen.

“De wereld heeft lang over ons gesproken,” zei Osaru Obaseki bij haar wandkleed. “Nu spreken wij.”

En terwijl de bronzen plaat straks terugkeert naar Nigeria, blijft in Zwolle vooral dat geluid hangen:

De bel die klinkt.
Voor herstel.
Voor continuïteit.
Voor Benin.

 

FOCUS NIEUWSBRIEF

Van het belangrijkste nieuws uit Zwolle tot de leukste weekendtips: elke donderdag in je inbox.

Lees ook dit over Zwolle