Zwolle – Tijdens het raadsdebat van 2 febrauari 2026 zijn twee onderwerpen besproken: de evaluatie van de Zwolse participatieaanpak Hanza! en het plan voor een nieuwe participatieverordening.
Uit de evaluatie blijkt dat inwoners en betrokkenen participatie belangrijk vinden, maar dat communicatie, duidelijkheid en terugkoppeling beter kunnen. Het college geeft aan deze punten te willen verbeteren en de aanpak daarop aan te passen.
Daarnaast werkt de gemeente aan een participatieverordening, die volgens de wet uiterlijk op 1 januari 2027 moet zijn vastgesteld. Deze verordening vormt het juridische kader voor participatie, terwijl Hanza! de praktische uitvoering blijft. De gemeenteraad moet later nog keuzes maken over onder meer de rol van de overheid bij initiatieven van inwoners en het zogeheten uitdaagrecht.
Participeren is intensief
Als eerste spreker kwam groen Links aan bod. Zij ziet dat er intensief geparticipeerd wordt op verschillende onderwerpen. De input van betrokkenen is mogelijk en de rollen en spelregels zijn helder. Bij het opstellen van Hanza is in het proces opgenomen dat de participatie gereguleerd is, maar er zijn kritiekpunten: de terugkoppeling en transparante communicatie kan beter. Daarom zou het goed zijn om een visualisatie van het proces toe te voegen, als toelichting. Ook andere partijen zijn hier voorstander van.
Swollwacht was nummer twee. De fractie benoemt dat de advocaat van de gemeente de Hanza! methode slechts een hulpmiddel noemt, en dat het niet juridisch bindend is. Dat vindt Swollwacht vervelend. Wethouder Anja Roelfs wil daar echter niet op in gaan, omdat zij niet kan instaan voor wat anderen zeggen. Het is ook waar, zegt zij, maar dat wil niet zeggen dat Hanza! slecht is, en de participatieverordening die er aan zit te komen is wel juridisch geldig. Deze verordening is het vervolg op de Hanza! methode, die blijft bestaan.
Echte zeggenschap
De SP is altijd voorstander van echte zeggenschap, meedenken en meebeslissen. Volgens de voorliggende evaluatie gaat er veel goed, maar wisten inwoners vaak niet waar men wel of niet mocht inspreken, hoeveel invloed men had en werd er niet teruggekoppeld wat er met de inspraak gebeurde. Elke stem telt mee, zegt deze fractie. Bovenstaande punten moeten worden verbeterd.
De ChristenUnie vindt dat meedenken, meepraten, meebouwen erg belangrijk is, en dat het draagvlak creëert als de input van burgers als waardevol wordt gezien. Zij moeten kunnen zien waarom een mening wel of niet wordt gehoord. Het knelpunt in de evaluatie ligt niet in het participatiemodel, maar in de communicatie. In de praktijk is Hanza! te vrijblijvend. Daardoor lijkt participatie soms voor de vorm.
Veel geld voor participatie
D66 reflecteert erop dat Zwolle in vergelijking met andere gemeentes veel geld uitgeeft aan participatie. Dat verdient complimenten, aldus deze fractie. Sommige dingen kunnen beter, zoals verwachtingsmanagement en transparantie, er zou een mensgerichte cultuur moeten zijn. Participatie is een middel om verschillen te overbruggen.
Volt weet ook dat iedere partij in de gemeenteraad van Zwolle participatie belangrijk vindt. Deze moet dan ook helder, toetsbaar en eerlijk zijn. De fractie snapt dat sommige insprekers gefrustreerd zijn en bij de rechter terecht komen. De vraag blijft hangen wat er met de inspraak gebeurt. Speelruimte is nodig voor belanghebbenden, ook transparantie over wat er gebeurt met de inspraak. Er hoort ook een minimumnorm bij voor participatie.
Veel is gelukt
De PvdD vindt participatie een groot goed en het zou vanzelfsprekend moeten zijn. Ze is blij met Hanza!, Veel is gelukt, maar we zijn er nogniet, zegt de fractie. Les één is dat vanaf het begin duidelijk moet zijn waarover men kan meepraten en waarover niet. Duidelijke kaders zijn dan ook nodig. De analyse waarom niet iedereen ruimte ervaart ligt er niet. De evaluatie is echter wel het bewijs dat er is geparticipeerd.
Het CDA verhaalt hoe het uitdaagrecht op een goede manier is gebeurd bij het openluchtzwembad van Zwolle, waar inwoners het bad nieuw leven hebben ingeblazen en overgenomen. Misschien kunnen op deze manier creatieven worden betrokken bij het beleid. Zij vindt dat de respons op de enquete te laag is, maar wethouder Roelfs geeft aan dat bewust is gezocht naar mensen die al hebben geparticipeerd, en dus niet op de hele stad.
Belangrijk element
De VVD vindt participatie één van de belangrijkste dingen voor de stad. Samen met inwoners, ondernemers en organisaties moet dat vorm krijgen. De fractie steunt de stappen die worden onddernomen, bijvoorbeeld een plan van aanpak en het Right to Challenge (uitdaagrecht). Iets minder tevreden is zij overdeevaluatie van Hanza!, slechts 0,1% van de Zwollenaren heeft gereageerd in de evaluatie. Woorden zijn goedkoop, zegt zij, het gaat om daden.
De PvdA is kort omdat veel al gezegd is. Zij vindt de lerende aanpak van de gemeente belangrijk. Er moet tijd gemaakt worden voor Hanza! en spelregels moeten worden nageleefd, zodat er draagvlak wordt gecreëerd.
Reactie wethouder Anja Roelfs
De wethouder begint met te zeggen dat zij ziet dat het onderwerp participatie leeft bij de raad en ook bij het college. Na 1,5 jaar participatie volgens Hanza! is bewust gekozen voor deze evaluatie. De evaluatie laat zien dat er inspraak is waaraan behoefte is, maar ook dat er verbeterpunten zijn. Met zijn allen kunnen we het beter maken, aldus wethouder Roelfs. Er zijn gesprekken en er is een training om met Hanza! om te gaan. De menselijke maat is daarin belangrijk.
Het is ingewikkeld om mensen vast te houden nadat de eerste participatie is geweest. De wethouder wil nadenken over het visualisatie A4-tje waarover de partijen het hebben gehad. Dat zou het kunnen versimpelen en de terugkoppeling gemakkelijker maken.
De raad krijgt nog een bijpraatsessie over de participatieverordenig.
