Binnen één uur moet deze muur staan: vrijwilligers sluiten Zwolse dijk bij Leenman
Zwolle – De regen klettert op de helmen wanneer een vrachtwagen met meterslange aluminium balken de Industrieweg opdraait. Bij Leenman moet woensdagavond een complete muur verrijzen. Alleen begint de Zwolse Hoogwaterbrigade later dan gepland en blijkt tijdens de bouw ook nog een rubberen afdichting kapot. Gelukkig is het slechts een oefening. Want als het Zwarte Water écht buiten zijn oevers treedt, telt iedere minuut.
De persvoorlichter had aangekondigd dat de vrijwilligers rond kwart over zeven bij Leenman zouden arriveren. Maar op dat tijdstip is er van de Hoogwaterbrigade nog weinig te zien.
De regen valt ondertussen gestaag door. Het wordt half acht en ook daarna blijft het wachten. „We zijn wel laat”, erkent een van de vrijwilligers uiteindelijk wanneer de ploeg arriveert. Eerst moesten nog instructies worden gegeven en het materiaal moest vanuit IJsselmuiden naar Zwolle komen.
Met een flinke knipoog kun je zeggen: als het water net zo snel was gestegen als de regen deze avond viel, had een deel van Zwolle inmiddels natte voeten gehad.
Maar precies daarom wordt er geoefend.
Muur dwars over de toegang
Zodra de vrachtwagen en het materiaal er zijn, verandert de rustige toegang bij Leenman in een bouwplaats. Verkeersregelaars houden een oogje in het zeil, vrijwilligers trekken hun helmen recht en lange aluminium schotbalken worden uit de transportrekken gehaald.
De eerste balk verdwijnt tussen twee metalen staanders. Daarna volgt de volgende. En nog een. Langzaam groeit dwars over de toegang een zilverkleurige muur.
Dan blijkt dat niet alles volgens het boekje verloopt. Een rubberen afdichting is kapot. Zo’n rubber moet ervoor zorgen dat het water niet langs of onder de schotbalken kan sijpelen.
Het is precies het soort probleem dat tijdens een oefening naar voren moet komen. Nu kan worden bekeken wat er misgaat en wat bij een echte hoogwatersituatie beter of sneller moet.
Vijf gaten in de dijk
Wie dagelijks over de Industrieweg rijdt, zal er nauwelijks bij stilstaan. Toch zitten er in de dijk langs het Zwarte Water vijf openingen voor het verkeer: twee aan de Rieteweg en drie aan de Industrieweg.
Deze openingen heten coupures. Ze zorgen ervoor dat bedrijven zoals Leenman onder normale omstandigheden bereikbaar blijven. Maar zodra het water gevaarlijk hoog komt te staan, veranderen ze in kwetsbare gaten in de waterkering.
„Normaal zijn de bedrijven gewoon bereikbaar”, vertelt de teamleider. „Maar als het water hoog genoeg komt, sluiten we de dijk. Dan is Zwolle veilig.”
Bedrijven achter de gesloten waterkering zijn op dat moment niet meer met voertuigen bereikbaar. Voor mensen te voet kunnen eventueel trappen worden geplaatst.
Binnen een uur melden
Bij een echte dreiging gaat het alarm niet via een gewoon telefoontje. De vrijwilligers krijgen een spraakoproep en moeten direct aangeven of ze beschikbaar zijn.
„Dan moet je binnen een uur in IJsselmuiden zijn”, vertelt de teamleider. Daar staat het materiaal opgeslagen in het depot van Waterschap Drents Overijsselse Delta.
De vrijwilligers worden vervolgens naar Zwolle gebracht. Een vrachtwagen vervoert de balken, staanders, afdichtingen en het gereedschap naar de juiste coupure. Voor iedere locatie ligt precies vast welk materiaal nodig is.
Dat klinkt overzichtelijk, maar in de praktijk moeten tientallen onderdelen in het donker en soms bij slecht weer op de juiste plek terechtkomen. En dat terwijl het water bij een echte dreiging gewoon blijft stijgen.
‘Dan lig je helemaal bak’
Voor de Zwolse afsluitingen zijn volgens de teamleider ongeveer twee ploegen van twintig vrijwilligers beschikbaar. De meesten komen uit Zwolle en omgeving.
Veel echte inzetten hebben ze gelukkig niet. „Het is niet zo heel vaak hoogwater”, zegt een vrijwilliger. „Maar als het wel hoogwater is, dan lig je helemaal bak.”
Juist omdat een echte sluiting zelden voorkomt, wordt jaarlijks geoefend. De ploeg bij Leenman heeft de waterkering inmiddels drie of vier keer opgebouwd. Toch moet iedere handeling erin blijven zitten.
Welke balk moet eerst? Waar komt de afdichting? Welk gereedschap hoort bij welke opening? En wat doe je als onderweg iets kapot blijkt te zijn?
Waterschap Drents Overijsselse Delta werkt in Kampen en Zwolle met meer dan 270 vrijwilligers. Zij vormen samen de Hoogwaterbrigade en kunnen dag en nacht worden opgeroepen.
Ook Kampen gaat op slot
Terwijl bij Leenman de aluminium muur steeds hoger wordt, vindt in Kampen een nog grotere oefening plaats. Daar traint de brigade met de mobiele waterkering Kampen-Midden.
Die waterkering is ongeveer twee kilometer lang. Sinds 2003 vormt de oude stadsmuur een belangrijke barrière tegen hoogwater vanuit de IJssel.
Waar straten en stegen de stadsmuur onderbreken, moeten vrijwilligers tijdelijke waterkeringen plaatsen. Daarbij gebruiken ze onder meer aluminium schotbalken, hefschuiven, vloedplanken en afdichtplaten voor ventilatieroosters en kelderruimtes.
Regen stroomt, muur houdt stand
De vernieuwde coupures in Zwolle zijn nog niet tijdens een echte hoogwatersituatie gesloten. Toen het water ongeveer drie jaar geleden zeer hoog stond, was de aangepaste dijk nog in aanleg.
De openingen konden toen nog op een traditionelere manier worden afgesloten, onder meer met schotten en klei.
Woensdagavond hoeft niemand zandzakken te vullen. Ondanks de vertraagde start, de stromende regen en het kapotte rubber groeit de tijdelijke muur bij Leenman gestaag naar zijn volledige hoogte.
Wanneer de laatste balk op zijn plek zit, is de toegang veranderd in een gesloten waterkering. Daarna kan alles weer worden afgebroken en terug naar het depot.
Deze avond blijft het bij regenwater op het wegdek. Maar als het Zwarte Water ooit werkelijk gevaarlijk stijgt, moet dezelfde muur er opnieuw komen te staan. Dan zonder rustig te kunnen zeggen: het is maar een oefening.
