Na stroomnet nu ook drinkwater onder druk: kan Zwolle straks nog onbeperkt groeien?

Zwolle – Terwijl Zwolle volop nieuwe woningen bouwt, doemt achter de schermen een nieuw probleem op. Niet het stroomnet, maar drinkwater lijkt de volgende uitdaging te worden voor de groei van de stad.

Zwolle wil de komende jaren duizenden woningen bouwen, nieuwe bedrijven aantrekken en bestaande wijken verder ontwikkelen. Maar al die huizen, kantoren en bedrijfsgebouwen hebben niet alleen elektriciteit nodig. Ook de vraag naar schoon drinkwater neemt flink toe.

Tot voor kort leek de beschikbaarheid daarvan bijna vanzelfsprekend. Die tijd is voorbij.

Nieuw probleem naast het volle stroomnet

In Zwolle en de rest van Overijssel wordt steeds vaker gesproken over drinkwaternetcongestie. Dat begrip doet sterk denken aan de problemen op het elektriciteitsnet.

Bij stroomnetcongestie kunnen bedrijven en nieuwbouwprojecten soms niet direct een zware aansluiting krijgen, omdat het netwerk onvoldoende capaciteit heeft. Bij drinkwaternetcongestie ontstaat een vergelijkbaar probleem. De capaciteit van waterbronnen, zuiveringsinstallaties en transportleidingen groeit dan niet snel genoeg mee met de vraag.

Dat kan op termijn gevolgen hebben voor woningbouwlocaties, bedrijventerreinen en andere grote ontwikkelingen. Waterbedrijf Vitens, de provincie en gemeenten moeten daarom veel eerder bij bouwplannen aan tafel.

Kan Zwolle nog onbeperkt bouwen?

Een acuut drinkwatertekort is er in Zwolle nog niet. In delen van Overijssel, vooral in Noordoost-Twente, is de situatie nijpender. Toch is de boodschap voor Zwolle duidelijk: voldoende drinkwater is bij de toekomstige groei van de stad niet langer automatisch gegarandeerd.

Bij plannen voor nieuwe woningen en bedrijventerreinen zal daarom steeds vaker worden gekeken of er op lange termijn genoeg water beschikbaar is. Drinkwater wordt daarmee, naast ruimte, bereikbaarheid en elektriciteit, een nieuwe factor die bepaalt waar en hoeveel er gebouwd kan worden.

Dat betekent niet dat nieuwe woonwijken binnenkort zonder water komen te zitten. Wel moeten overheden en Vitens jaren vooruitkijken. Het ontwikkelen van nieuwe waterbronnen, zuiveringen en leidingen kost immers veel tijd.

Waarschuwing in raadsbrief

Dat blijkt uit een recente raadsbrief van het Zwolse college aan de gemeenteraad. Daarin schrijft de gemeente dat drinkwater niet langer vanzelfsprekend beschikbaar is voor alle toekomstige groei en ontwikkeling.

Bevolkingsgroei, woningbouw, economische ontwikkeling, klimaatverandering en de bescherming van bestaande bronnen zorgen volgens het college voor steeds meer druk op de drinkwatervoorziening.

Nieuwe bron tussen Zwolle en Ommen

Een van de oplossingen wordt mogelijk gezocht in het gebied tussen Zwolle en Ommen. Daar wordt onderzoek gedaan naar een mogelijke nieuwe bron voor drinkwaterwinning in het zogenoemde Salland Diep Noord.

Zwolle neemt actief deel aan het overleg over deze zoektocht. Daarnaast is de gemeente betrokken bij het Living Lab Strategische Harten, waarin Vitens werkt aan nieuwe manieren om drinkwater te winnen, te produceren en te verdelen.

Daarbij wordt niet alleen gekeken naar extra water uit de bodem. Ook waterbesparing, hergebruik en nieuwe technieken kunnen een rol spelen. De druk op bestaande grondwaterbronnen mag namelijk niet onbeperkt toenemen.

Bron bij het Engelse Werk

Zwolle heeft zelf meerdere drinkwaterbronnen binnen de gemeentegrenzen. Een bekende winning ligt bij het Engelse Werk. De gemeente houdt daar de kwaliteit van het grondwater in de gaten.

Ook vervuiling elders in de stad kan invloed hebben op het grondwater. In de Spoorzone wordt daarom onder meer gewerkt met een natuurlijk zuiveringseiland, dat moet helpen om verontreinigd grondwater schoner te maken.

De bescherming van drinkwater krijgt zo steeds meer invloed op plannen boven én onder de grond. Nieuwe gebouwen, wegen en bedrijvigheid mogen toekomstige waterwinningen niet onmogelijk maken of bestaande bronnen vervuilen.

Geen dividend uit Vitens

Zwolle is niet alleen klant van Vitens, maar ook aandeelhouder van het drinkwaterbedrijf. De gemeente ziet die rol steeds minder als een manier om financieel rendement te behalen.

De afgelopen jaren ontving Zwolle geen dividend van Vitens. Daardoor kon het waterbedrijf meer geld steken in nieuwe leidingen, bronnen en andere investeringen. In de toekomst kunnen opnieuw financiële keuzes nodig zijn om de drinkwatervoorziening veilig te stellen.

De gemeente noemt leveringszekerheid, duurzaamheid en publieke waarde inmiddels belangrijker dan winstuitkeringen.

Meer duidelijkheid in het najaar

In het najaar van 2026 gaan Vitens en de gemeentelijke aandeelhouders met elkaar in gesprek over de strategie voor de komende jaren. Daarna krijgt de Zwolse gemeenteraad meer informatie over de gevolgen voor de stad en de mogelijke rol van de gemeente.

Voor inwoners verandert er voorlopig niets aan de kraan. Maar achter de schermen is de waarschuwing duidelijk: wie Zwolle verder wil laten groeien, moet niet alleen ruimte maken voor huizen en stroomkabels. Ook voldoende schoon drinkwater moet vanaf het begin worden meegenomen.