Angst na bedreigingen in Zwolse wijk: ‘Ik ga echt nooit meer met die jongeren in gesprek’

Zwolle – Sommige bewoners stappen rustig op jongeren af en weten zo de angel uit een vervelende situatie te halen. Anderen durven dat na bedreigingen, intimidatie en scheldpartijen absoluut niet meer. Tijdens een rondetafelgesprek over jeugdoverlast in Holtenbroek werd maandagavond pijnlijk duidelijk hoe groot de kloof in de wijk is. „Ik kijk wel uit. Ik ben bang.”

Het gesprek was aangevraagd door zes fracties in de Zwolse gemeenteraad. Aan tafel zaten onder anderen bewoners, jongerenwerkers, de wijkagent, de gemeente, Stichting Halt, sportprofessionals en deskundigen op het gebied van jeugdcriminaliteit.

Met bellenblaas naar de jeugd

Wijkbewoner Lydia Maurits liet zien dat een ontmoeting ook verrassend goed kan aflopen. Zij woont vlak bij het Johan Cruijff Court en vertelde hoe zij afgelopen zomer met een bellenblaasapparaat naar buiten ging. Binnen enkele seconden stonden tientallen kinderen om haar heen.

Toen later drie jongens vuurwerk afstaken en haar hond daarvan volledig overstuur raakte, besloot zij hen aan te spreken. De jongens boden volgens haar excuses aan. Uiteindelijk spraken ze zelfs een tijdvak af waarin zij vuurwerk zouden afsteken, zodat Maurits haar hond kon afleiden.

Haar oproep aan andere bewoners was helder: vertel jongeren rustig wat hun gedrag met je doet en probeer samen een oplossing te vinden.

‘Ik ben bang’

Maar lang niet iedereen durft dat nog. John Beumer van wijkplatform Holtenbroek vertelde over een WhatsAppgroep met ongeveer zeventig betrokken wijkbewoners. Daarin klinken volgens hem heel andere ervaringen. „Er zijn ook mensen die zeggen: ik ga echt nooit meer met die mensen in gesprek. Ik kijk wel uit. Ik ben bang.”

Volgens Beumer zijn bewoners bedreigd, geïntimideerd of zo ernstig uitgescholden dat zij jongeren niet meer durven aan te spreken. Opvallend genoeg doen veel van hen ook geen melding. Daardoor blijft een deel van de overlast buiten beeld.

Hij wil daarom dat de drempel om incidenten te melden omlaaggaat. Bewoners moeten bovendien horen wat er na hun melding gebeurt. Achter harde en soms ronduit vijandige reacties op sociale media zit volgens hem geregeld angst.

Geen vaste groep

Jongerenwerker Guusje Maatman waarschuwde ondertussen voor een te eenvoudig beeld. Zij kent veel van de jongeren die in filmpjes en meldingen voorbijkomen. Volgens haar gaat het niet steeds om dezelfde overlastgevende groep, maar om verschillende jongeren en losse incidenten.

Een aanzienlijk deel van deze jongeren groeit volgens haar op in een instabiele thuissituatie. „Achter elk gedrag zit een reden”, benadrukte ze. Dat praat overlast of strafbaar gedrag niet goed, maar zonder aandacht voor problemen thuis is het volgens haar moeilijk om blijvende verandering te bereiken.

Onderzoeker Joey Wolsink van Bureau Beke wees eveneens op een stapeling van risico’s. Armoede, huiselijk geweld, verslavingsproblemen bij ouders, schooluitval, negatieve rolmodellen en online contacten kunnen jongeren steeds verder richting overlast of criminaliteit duwen.

Jongeren reizen door heel Zwolle

De problematiek houdt bovendien niet op bij de grens van Holtenbroek. Jongerengroepen zijn volgens de professionals steeds minder wijkgebonden. Via Snapchat, TikTok en andere kanalen spreken jongeren elkaar af en bouwen zij status op met filmpjes van wat zij durven te doen.

Met fatbikes bewegen zij gemakkelijk tussen Holtenbroek, de Aa-landen, Stadshagen en andere delen van Zwolle. Dat maakt het lastiger om één vaste groep aan te wijzen en vraagt volgens de deelnemers om samenwerking tussen wijken, scholen, politie en jongerenwerk.

Kickboksschool wordt toevluchtsoord

Een opvallende rol is weggelegd voor Dave van der Ploeg van DFC. Zijn kickboksschool is uitgegroeid tot veel meer dan een plek waar jongeren trainen. Dagelijks komen er ongeveer 25 verschillende jongeren over de vloer. Zij kunnen er sporten, maar worden ook aangesproken op hun gedrag en verantwoordelijk gemaakt voor hun eigen omgeving.

Van der Ploeg werkte 25 jaar in de zorg en gebruikt die ervaring nu in de sportschool. „Gedrag is informatie”, hield hij de raad voor. Door jongeren vragen te stellen en met hen terug te kijken op hun keuzes, probeert hij duidelijk te maken wat hun gedrag uiteindelijk oplevert.

Ook ouders weten hem te vinden. Wijkbewoner Nancy Visser vertelde dat een ouder die in een scheiding lag Van der Ploeg vroeg een extra oogje op zijn zoon te houden. Voor sommige gezinnen is hij daarmee niet alleen trainer, maar ook vertrouwenspersoon.

Paintballen tegen politie en boa’s

Zelfs een potje paintball wordt ingezet om het beschadigde vertrouwen te herstellen. Twintig jongeren uit verschillende wijken gaan het tijdens een activiteit opnemen tegen politieagenten en boa’s.

Volgens wijkagent René Hommers hebben sommige jongeren door eerdere confrontaties een negatief beeld van de politie. Juist tijdens zo’n informele activiteit kan dat veranderen. Jongerenwerker Guusje Maatman zag eerder hetzelfde gebeuren toen agenten met een escaperoom naar het jongerencentrum kwamen.

„Dan zien ze ook de persoon achter het uniform”, aldus Maatman.

De hoop is dat jongeren daarna makkelijker naar een agent stappen wanneer zij zelf hulp nodig hebben of in een gevaarlijke situatie terechtkomen.

Fatbikes en filmpjes veranderen de straat

De tijd dat één vaste groep jongeren steeds op dezelfde straathoek stond, lijkt voorbij. Via Snapchat, TikTok en besloten online groepen zoeken jongeren elkaar op. Op fatbikes rijden zij vervolgens moeiteloos van Stadshagen of de Aa-landen naar Holtenbroek en weer terug.

Online verspreiden beelden van incidenten zich razendsnel. Jongeren kunnen er status mee opbouwen door te laten zien wat zij hebben gedaan of durven. Daardoor is jeugdoverlast volgens de aanwezige professionals niet langer een probleem van één straat, buurt of wijk.

Buurtvaders en moeders

Jabi Mazoes van Senza Zorg pleitte voor een cultuursensitieve brug tussen school, straat en gezin. Hulpverleners lopen volgens hem bij sommige gezinnen vast door taalproblemen, cultuurverschillen of wantrouwen tegenover instanties.

Buurtvaders en buurtmoeders kunnen volgens hem helpen om het contact te herstellen. Zij kennen de wijk, begrijpen de achtergrond van gezinnen en hebben soms meer natuurlijk gezag dan een onbekende hulpverlener.

Werk Sociaal heeft al twee straatcoaches die in Holtenbroek zijn opgegroeid. Een van hen heeft een Antilliaanse achtergrond en de ander een Turkse achtergrond. Zij onderhouden ook contact met ouders en moskeeën en bereiken zo inwoners die voor andere professionals moeilijker toegankelijk zijn.

Volgens gemeentelijk regisseur jeugd en veiligheid René van Rijn moet Zwolle vaker zulke natuurlijke gezagsdragers inzetten. Dat kunnen mensen uit een moskee zijn, maar ook sportcoaches of andere bekende gezichten uit de wijk. „Als wij een jongere niet rechtstreeks kunnen bereiken, moeten we verbinding maken met iemand die dat wel kan.”

Succesvolle projecten blijven onzeker

Sport- en jongerenprojecten lijken jongeren te bereiken die voor reguliere hulp lastig bereikbaar zijn. Toch hangt boven meerdere initiatieven een financieel vraagteken. Brian Rispens van SportService Zwolle waarschuwde dat de financiering van succesvolle projecten onzeker blijft.

„We moeten zorgen dat we het kunnen borgen en niet met losse flodders aan het schieten zijn.”

Als een tijdelijke subsidie stopt, kan volgens hem ook een aanpak verdwijnen die juist goed blijkt te werken.

Jongerencentrum nog altijd tijdelijk

Het jongerencentrum in Holtenbroek bereikt volgens Maatman juist veel jongeren die eerder niet bij activiteiten kwamen. Ook jongeren in kwetsbare situaties weten de weg naar binnen te vinden. Toch heeft het centrum nog altijd geen definitieve locatie.

Kwartiermakers zoeken naar een vaste plek in de wijk. Meer openingstijden kunnen helpen, maar het centrum uitsluitend met vrijwilligers openhouden is volgens Maatman niet verantwoord. Er moeten vanwege het overzicht en de verantwoordelijkheid altijd één of twee professionals aanwezig zijn.

Niet één wondermiddel

Wijkmanager Charlotte van der Gun temperde de verwachting dat één maatregel de problemen kan oplossen. Volgens haar is een combinatie nodig van preventie, toekomstperspectief, zichtbare professionals, vroegsignalering, betrokken ouders én handhaving wanneer grenzen worden overschreden.

Ook onderwijs, sport, een veilige leefomgeving, ontmoetingsplaatsen en kansen op werk spelen daarbij een rol. De belangrijkste boodschap van de avond: Zwolle hoeft niet opnieuw vanaf nul te beginnen, maar moet bestaande initiatieven beter met elkaar verbinden én langdurig overeind houden.