Station Kampen lijkt met roze torens wel een sprookjeskasteel, maar binnen blijft het stil
Kampen – Met zijn hoge torens, spitse daken en felroze steigerdoeken lijkt station Kampen tegenwoordig wel een sprookjeskasteel uit de Efteling. Maar wie er even iets lekkers wil kopen of een kop koffie wil halen, ontdekt iets verrassends: het imposante stationsgebouw is gesloten. Al sinds 1998 kunnen reizigers niet meer terecht in de oude stationshal. En achter die gesloten deuren schuilt nog een ander verhaal. Onder witte verflagen zitten kleurrijke Jugendstil-schilderingen van meer dan honderd jaar oud. Terwijl NS het gebouw nu een grote opknapbeurt geeft, blijft de vraag of het ooit weer tot leven komt.
Een sprookjeskasteel waar je niet naar binnen kunt
Wie niet regelmatig op station Kampen komt, zal even vreemd opkijken. Daar staat een prachtig oud stationsgebouw, compleet met torentjes, sierlijke gevels en puntdaken. Het ziet eruit als een station waar je binnen een kaartje koopt, een kop koffie drinkt of rustig op je trein wacht.
Maar die tijd is voorbij. De historische stationshal is al bijna dertig jaar gesloten.
Treinen rijden er nog gewoon en op het station zijn verschillende voorzieningen aanwezig. Er zijn OV-fietsen, fietsenstallingen, toiletten en zelfs een watertappunt. NS vermeldt ook een wachtruimte. Maar wie de monumentale stationshal binnen wil, staat voor een gesloten gebouw. Een stationswinkel of horecagelegenheid staat niet op het voorzieningenoverzicht.
Het contrast is opmerkelijk. Een stationsgebouw dat bijna uitnodigt om naar binnen te lopen, maar waar de reiziger tegenwoordig vooral van buiten naar kan kijken.
En juist dat gebouw heeft nu een wel heel opvallend uiterlijk gekregen.
Felroze doeken rond de historische torens
Rondom het stationsgebouw zijn hoge steigers gebouwd. Grote delen van de gevels en torens verdwijnen achter felroze veiligheidsdoeken. Tussen het baksteen en de donkere daken steken de roze banen bijna feestelijk af.
Het geeft het gebouw iets sprookjesachtigs. Alsof een oud kasteel tijdelijk wordt klaargemaakt voor een nieuwe voorstelling.
De karakteristieke torens van station Kampen verdwijnen deels achter felroze steigerdoeken. © RTV Focus Zwolle
Achter de steigers wordt echter serieus gewerkt. NS is begin oktober begonnen met groot onderhoud aan het monumentale pand.
Er wordt asbest verwijderd, het dak wordt vervangen en de kozijnen worden hersteld en opnieuw geschilderd. Het werk is volgens NS noodzakelijk om het historische gebouw voor de toekomst te behouden.
NS-woordvoerder Kiran Hofker benadrukt dat het onderhoud nu de eerste prioriteit heeft. Het gebouw moet allereerst in goede staat blijven.
De verwachting is dat de werkzaamheden in het eerste kwartaal van 2027 worden afgerond. Helemaal zeker is dat niet. Bij een monumentaal gebouw kunnen tijdens het werk onverwachte problemen worden ontdekt.
Groot onderhoud aan het monumentale stationsgebouw. NS verwacht in het eerste kwartaal van 2027 klaar te zijn. © RTV Focus Zwolle
Ooit een statig station vol reizigers
Hoe anders was dat ruim honderd jaar geleden.
Het huidige stationsgebouw werd in 1912 gebouwd als eindstation van de spoorlijn tussen Zwolle en Kampen. Het was niet zomaar een halte waar reizigers in- en uitstapten, maar een volwaardig stationsgebouw met wachtkamers, loketten, een kiosk en verschillende vertrekken.
Op oude ansichtkaarten is die wereld nog te zien.
Een historische ingekleurde ansichtkaart van station Kampen, met een stoomlocomotief, reizigers en de karakteristieke toren. Historische ansichtkaart, collectie Overijssel.
Een stoomlocomotief staat langs het perron. Reizigers met hoeden en lange jassen wachten bij het stationsgebouw. Mannen staan bij hun fietsen, terwijl anderen zich bij de trein verzamelen.
Het gebouw met zijn hoge toren, luifels en opvallende architectuur vormde destijds een imposante toegang tot de stad.
Ook binnen was het een drukte van belang. Achter glazen loketten werden kaartjes verkocht. Reizigers liepen door de hoge hal, waar deuren toegang gaven tot wachtkamers en andere vertrekken.
Zo zag de stationshal van Kampen er vroeger uit, met hoge plafonds, loketten en doorgangen naar andere vertrekken. Beeld: Nationaal Archief / Spaarnestad.
Sinds 1998 is de historische stationshal gesloten. Daarmee verdween ook het dagelijkse leven uit een groot deel van het gebouw.
Maar een bijzonder stuk geschiedenis bleef bewaard, onzichtbaar voor de meeste reizigers.
Onder de witte verf zit een kleurrijke verrassing
Wie de oude stationshal tegenwoordig van binnen zou kunnen bekijken, ziet niet onmiddellijk hoe bijzonder het interieur ooit was. Veel van de oorspronkelijke versieringen verdwenen tientallen jaren geleden onder witte verf.
Toch zitten ze er nog.
Aan het begin van de twintigste eeuw werden de muren en plafonds voorzien van kleurrijke Jugendstil-decoraties. Het zijn sierlijke patronen, bloemachtige motieven en geometrische figuren, uitgevoerd in onder meer blauw, geel, rood en goudachtige tinten.
De maker was Egbert Jan Bruins (1870–1933), een schilder, decorateur en behanger uit Kampen.
De kleurrijke historische Jugendstil-decoraties in het stationsgebouw, ontworpen door de Kamper schilder Egbert Jan Bruins. Foto: Cibap vakschool voor vormgeving / Mark Monsma.
In 1965 werd een groot deel van de decoraties overgeschilderd met witte latexverf. Wat ooit een kleurrijke stationshal was, kreeg daarmee een veel soberder uiterlijk.
De oude schilderingen verdwenen uit beeld, maar niet uit het gebouw.
Zwolse restaurator haalt geschiedenis tevoorschijn
Pas vele jaren later werd serieus onderzocht wat er achter de witte verflagen verborgen zat.
In november 2021 begon restaurator en kleuronderzoeker Bert Jonker uit Zwolle in opdracht van NS Stations met een inventarisatie van de historische schilderingen.
Hij onderzocht onder meer de voormalige stationshal, de wachtkamers, het plaatskaartenbureau, de oude kiosk en verschillende gangen.
Op meerdere plekken werden kleine stukken van de oorspronkelijke beschilderingen voorzichtig vrijgelegd.
En daar verschenen plotseling weer de oude kleuren en patronen.
Bij kleurhistorisch onderzoek kwamen onder de witte verf de oorspronkelijke Jugendstil-schilderingen weer tevoorschijn. Foto: Cibap vakschool voor vormgeving / Mark Monsma.
Het onderzoek bleef niet beperkt tot de muren. Jonker bestudeerde ook oorspronkelijke bestekken en bouwtekeningen uit 1911, gemaakt voor de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij.
Door de gevonden patronen en kleuren te vergelijken met deze documenten kon worden achterhaald hoe de verschillende ruimtes er ooit uit moeten hebben gezien.
Een detail van de vrijgelegde schilderingen. Slechts delen van de oorspronkelijke decoraties zijn zichtbaar gemaakt. Foto: Cibap vakschool voor vormgeving / Mark Monsma.
Studenten uit Zwolle aan het werk in oude stationskiosk
Het onderzoek trok ook de aandacht van Cibap vakschool voor vormgeving uit Zwolle.
Studenten van de opleiding Specialist Schilder kregen de bijzondere kans om midden in het monumentale station te leren hoe restauratieschilderwerk in zijn werk gaat.
De oude stationskiosk werd tijdelijk ingericht als leslokaal. Daar bestudeerden studenten de vrijgelegde patronen en leerden zij hoe historische decoraties worden gereconstrueerd.
Studenten van Cibap uit Zwolle onderzochten de historische schilderingen in het oude stationsgebouw van Kampen. Foto: Cibap vakschool voor vormgeving.
Met calqueerpapier namen zij de oorspronkelijke motieven over. Vervolgens maakten ze nauwkeurige werktekeningen, sneden sjablonen en mengden kleuren die zo dicht mogelijk bij de historische tinten kwamen.
De reconstructies werden aangebracht op losse panelen. Het was dus geen volledige restauratie van de muren zelf, maar een manier om de oorspronkelijke decoraties te bestuderen en na te maken.
Voor de studenten was het een bijzondere praktijkles. Ze werkten niet met een verzonnen oefenopdracht, maar met patronen die meer dan een eeuw geleden in hetzelfde gebouw waren aangebracht.
Van grote restauratiedroom naar noodzakelijk onderhoud
In 2021 en 2022 leefde nog de ambitie om het stationsgebouw weer in oude glorie te herstellen.
De historische schilderingen zouden opnieuw zichtbaar kunnen worden gemaakt en het gebouw moest uiteindelijk een nieuwe maatschappelijke of sociale functie krijgen.
Die plannen zijn voorlopig geen werkelijkheid geworden.
NS-woordvoerder Kiran Hofker laat weten dat de huidige werkzaamheden zich richten op wat noodzakelijk is om het monumentale gebouw te behouden.
De historische beschilderingen blijven in ieder geval bewaard. NS is niet van plan ze te verwijderen.
Maar een volledige restauratie is volgens de spoorvervoerder bijzonder kostbaar. Daarom maakt het herstellen van alle schilderingen geen deel uit van het groot onderhoud dat nu plaatsvindt.
Of dat later alsnog gebeurt, staat niet vast. Daarbij moet ook worden bekeken wat mogelijk en toegestaan is binnen het monumentale gebouw.
Krijgt het sprookjeskasteel ooit weer een functie?
De grote vraag is natuurlijk wat er na de onderhoudswerkzaamheden met het stationsgebouw gebeurt.
NS zou het gebouw graag opnieuw in gebruik nemen. Een concrete bestemming is er echter nog niet. Er moet eerst worden onderzocht welke invulling mogelijk is.
Daarmee blijft de toekomst van de oude stationshal voorlopig onzeker.
Het monumentale stationsgebouw van Kampen tijdens de onderhoudswerkzaamheden. Een nieuwe bestemming is nog niet bekend. © RTV Focus Zwolle
Voorlopig blijft het bij het vervangen van het dak, het herstellen van de kozijnen en de andere werkzaamheden die nodig zijn om het gebouw overeind te houden.
Buiten zullen de felroze doeken uiteindelijk weer verdwijnen. De gevels en torens krijgen hun vertrouwde uiterlijk terug.
Maar achter de gesloten deuren blijven de historische schilderingen van Egbert Jan Bruins voorlopig grotendeels verborgen.
En zo heeft station Kampen voorlopig iets merkwaardigs: een sprookjesachtig stationsgebouw dat je van buiten kunt bewonderen, maar waarvan het mooiste misschien wel aan de binnenkant zit.
