Zwolle wil geen slijptrein naast Assendorp: Rijk houdt omstreden locatie toch in beeld
Zwolle – Een gespecialiseerde slijp- en freestrein die nu in Arnhem is gestationeerd, krijgt mogelijk een nieuwe standplaats in Zwolle. Spoorbeheerder ProRail onderzoekt daarvoor twee bestaande spoorwegterreinen: Zwolle Goederen aan de Deventerstraatweg en het rangeerterrein Zwolle RGS bij Windesheim. De gemeente Zwolle verzet zich nadrukkelijk tegen de locatie aan de Deventerstraatweg, vlak bij de woonwijk Assendorp. Toch wil het Rijk dat deze mogelijkheid op tafel blijft.
Dat blijkt uit raadsbrieven van de gemeenten Zwolle en Arnhem, die begin oktober zijn gepubliceerd, en uit een uitgebreide onderzoeksrapportage van ProRail en andere betrokken partijen. Arnhem wil zijn bestaande spooremplacementen verplaatsen om plaats te maken voor de nieuwe stadswijk Rijnpark, waar uiteindelijk 7.000 woningen en 5.000 arbeidsplaatsen zijn voorzien.
Zwolle wil geen onderhoudslocatie aan Deventerstraatweg
Voor de slijp- en freestreinen kwam aanvankelijk het bestaande ProRail-terrein Zwolle Goederen in beeld. Dit spoorwegterrein ligt langs de Deventerstraatweg, aan de rand van Assendorp en de Spoorzone. In de omgeving liggen onder meer woningen, winkels en andere bedrijven.
Het Zwolse college van burgemeester en wethouders vindt deze locatie uiterst onwenselijk. Niet alleen vanwege de nabijheid van de woonwijk, maar ook omdat het gebied volgens de gemeente een andere toekomst zou moeten krijgen.
In het Ontwikkelkader Spoorzone wordt het terrein tussen de Deventerstraatweg en het spoor genoemd als mogelijke toekomstige ontwikkellocatie. Zwolle wil hier op termijn een stedelijk gebied laten ontstaan dat beter aansluit op Assendorp en de Spoorzone, met meer aandacht voor groen, verblijfskwaliteit en een aantrekkelijke verbinding tussen beide gebieden.
Wat is een slijptrein en waarom kan die overlast veroorzaken?
Een slijptrein is een speciale onderhoudstrein die spoorstaven weer glad maakt. Door het intensieve treinverkeer ontstaan na verloop van tijd oneffenheden en beschadigingen aan de rails. Met slijpschijven wordt een dun laagje metaal verwijderd, zodat treinen veilig en comfortabel kunnen blijven rijden.
Volgens ProRail wordt daarbij doorgaans ongeveer 0,2 tot 0,5 millimeter van de spoorstaaf weggeslepen. Een freestrein kan bij grotere beschadigingen meer materiaal verwijderen. Het onderhoud op het spoor gebeurt meestal ’s nachts, wanneer er minder reizigerstreinen rijden. Tijdens het slijpen kunnen geluid en vonken ontstaan.
In Zwolle gaat het echter niet om een vaste plek waar de trein voortdurend rails zou slijpen. ProRail zoekt een terrein waar slijp- en freestreinen kunnen worden gestald en onderhouden. Daarvoor is behalve opstelruimte ook ruimte nodig voor inspecties, reiniging en het vervangen van slijpschijven.
De gemeente Zwolle wijst erop dat ook deze onderhoudswerkzaamheden overlast kunnen veroorzaken. Volgens de gemeente is een milieuvergunning nodig vanwege geluid en vermoedelijk fijnstof. Hoe groot de daadwerkelijke belasting voor de omgeving zou zijn, moet nog worden onderzocht.
Rangeerterrein bij Windesheim als alternatief
Naast Zwolle Goederen is inmiddels ook Zwolle RGS in beeld. Dat is het bestaande rangeer- en opstelterrein aan de zuidwestkant van Zwolle, bij Hogeschool Windesheim. Op dit terrein worden nu al treinen opgesteld.
Deze locatie is later aan het onderzoek toegevoegd en wordt via een afzonderlijke quickscan beoordeeld. De gemeente Zwolle ziet RGS als het enige overgebleven Zwolse alternatief dat vanuit haar perspectief verder onderzocht kan worden.
Dat betekent niet dat de komst van de onderhoudstreinen naar RGS al vaststaat. De technische mogelijkheden, benodigde aanpassingen en gevolgen voor de omgeving moeten nog nader worden uitgewerkt.
Waarom is juist Zwolle in beeld?
Uit de onderzoeksrapportage blijkt dat Zwolle volgens de onderzoekers gunstig ligt in het landelijke spoorwegnet. Ook zou op de onderzochte locatie voldoende ruimte beschikbaar zijn. Meppel geldt als tweede voorkeur of terugvalmogelijkheid voor de slijp- en freestreinen.
Het onderzoek naar de verplaatsing van de Arnhemse spooractiviteiten begon al enkele jaren geleden. Voor verschillende functies zijn locaties verspreid over Nederland bekeken. Zo zijn Maarn Goederen en Blerick in beeld voor andere onderhouds- en logistieke functies.
Volgens ProRail zijn er tot dusver geen technische belemmeringen gevonden die de verplaatsing van de belangrijkste spoorfuncties uit Arnhem op voorhand onmogelijk maken. Dat betekent nog niet dat alle locaties uiteindelijk geschikt worden bevonden.
Arnhem wil duizenden woningen bouwen
De mogelijke verhuizing naar Zwolle hangt samen met de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk Rijnpark in Arnhem. Op het huidige bedrijventerrein liggen emplacementen van ProRail en NS. Arnhem wil deze spooractiviteiten verplaatsen om ruimte te maken voor een grootschalige nieuwe woonwijk.
De eerste fase van Rijnpark, waarvoor het ProRail-emplacement moet verdwijnen, omvat ongeveer 3.500 woningen. Voor het verplaatsen van de ProRail-functies heeft het Rijk 50 miljoen euro beschikbaar gesteld, onder voorwaarden voor medefinanciering door Arnhem.
ProRail schrijft in een bestuurlijke brief van juni 2026 dat de spoorbeheerder zelf geen belang heeft bij een verhuizing. De huidige functies zijn belangrijk voor het onderhoud van het Nederlandse spoor. Verplaatsing is voor ProRail alleen mogelijk wanneer die functies elders worden ondergebracht en de kosten door andere partijen worden gedragen.
Arnhem wachtte met publiceren vanwege overleg met Zwolle
Opmerkelijk is dat de Arnhemse raadsbrief al op 7 juli door het college was goedgekeurd. Publicatie werd echter uitgesteld totdat eerst overleg met de gemeente Zwolle had plaatsgevonden.
Uit een Arnhemse collegenota blijkt dat daarna bestuurlijke afspraken zijn gemaakt over het proces en de communicatie met Zwolle, ProRail en het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het bezwaar van Zwolle tegen de Deventerstraatweg is vervolgens ook expliciet in de Arnhemse raadsbrief opgenomen.
Rijk wil ook Deventerstraatweg blijven onderzoeken
Ondanks de bezwaren van Zwolle wil het ministerie van Binnenlandse Zaken dat beide Zwolse locaties worden onderzocht. Daardoor is de Deventerstraatweg nog niet definitief afgevallen.
Voor de gemeente Zwolle weegt zwaar dat een nieuwe industriële spoorfunctie de toekomstige ontwikkeling van dit deel van de stad kan beperken. Het gebied ligt bovendien niet ver van andere ontwikkelingen in de Spoorzone, waaronder De Tapper en de monumentale Hoge Spoorbrug.
Wanneer valt het besluit?
ProRail gaat de technische ontwerpen voor de mogelijke locaties verder uitwerken en de omgevingseffecten onderzoeken. Daarbij moet onder meer duidelijk worden welke ruimte nodig is, welke vergunningen vereist zijn en wat de gevolgen zijn voor omwonenden.
De volgende onderzoeksstap wordt rond de jaarwisseling verwacht. De regionale verkenning moet in 2027 worden afgerond, waarna de voorkeurslocaties kunnen worden vastgesteld.
Bewoners en ondernemers zijn volgens de gemeente in deze fase nog niet bij een participatieproces betrokken. De gemeente geeft aan dat participatie onderdeel kan worden van de verdere onderzoeken.
Voorlopig is dus nog geen besluit genomen over de komst van slijp- en freestreinen naar Zwolle. Wel staat vast dat twee Zwolse spoorlocaties in beeld zijn gebleven, ondanks de nadrukkelijke bezwaren tegen de Deventerstraatweg.
